Türkiye genelinde 2026 yılı itibarıyla arama izinleri hariç 2 bin 788 aktif taş ocağı işletmesi bulunuyor. MAPEG’in 2024 yılı İdare Faaliyet Raporu’nda ise fiilen üretime geçmiş ve devlete üretim beyanında bulunan işletmelere ilişkin işletme izni sayısı 1.141 olarak açıklanıyor. İki veri arasındaki fark, ruhsat ve işletme izinlerinin kapsamının birbirinden ayrılması gerektiğini ortaya koyuyor. Türkiye genelindeki bu tablo, özellikle tarımsal üretimin ve su kaynaklarının yoğun baskı altında olduğu Trakya gibi bölgelerde madencilik faaliyetlerinin çevresel etkilerinin yeniden değerlendirilmesini gerektiriyor.

Üstün Kamu Yararı ve Su Üretim Zinciri

Prof. Dr. M. Doğan Kantarcı’nın “Açık Taş Ocağı İşletmesinin Çevreye Etkileri ve Sürdürülebilirliği” başlıklı çalışmasında, orman ekosistemlerinin su döngüsündeki rolüne dikkat çekiliyor. Dağlık ve tepelik alanlardaki ormanlar yalnızca odun hammaddesi sağlamıyor; yağış sularının tutulması, toprağa sızması ve yer altı su kaynaklarının beslenmesinde de önemli işlev görüyor.

Orman toprağında biriken organik maddeler ve humus, yağış sularının toprağa süzülmesini kolaylaştırıyor. Bu sular, anakayanın çatlak sistemlerinden ilerleyerek kaynaklara, derelere ve yer altı su rezervlerine ulaşıyor. Böylece orman ekosistemleri, hem içme ve kullanma suyunun hem de tarımsal sulamanın devamlılığında önemli bir rol üstleniyor.

Yer altı suları, özellikle tarımsal üretimin sürdürülebilirliği ve kırsal yerleşimlerin yaşamını devam ettirebilmesi açısından hayati önem taşıyor. Bu nedenle su kaynaklarının korunması, yalnızca çevresel değil, aynı zamanda toplumsal bir kamu yararı meselesi olarak değerlendirilmesi gereken bir konu.

Ancak bölge halkının içme ve sulama suyuna erişimde güçlük yaşadığı dönemlerde, taş ocaklarının su kullanımı ve doğal su sistemleri üzerindeki olası etkileri daha da önem kazanıyor.

Jeoloji Yüksek Mühendisi Dr. Eşref Atabey’in araştırmaları da taş ve mermer üretiminde kullanılan su miktarına dikkat çekiyor. Atabey’in aktardığı verilere göre, bir metreküp ham blok mermer üretiminde doğrudan 630 litre yer altı suyu tüketilebiliyor. İşleme ve cila aşamalarında ise su ihtiyacı daha da artıyor.

Bu durum, mermer üretiminin yalnızca çıkarılan doğal kaynak üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor. Üretim sürecinde kullanılan su da hesaba katıldığında, ihraç edilen mermerin beraberinde önemli miktarda su kaynağının da üretim zincirine dahil edildiği görülüyor. Bu durum, literatürde sanal su kavramı üzerinden tartışılıyor.

Kaya Çatlaklarının Kesilmesi ve Su Kaybı

Açık taş ocaklarının yer altı su sistemleri üzerindeki etkilerinden biri, kayaçların doğal çatlak ve kırık sistemlerinin bozulması. Özellikle kireçtaşı, mermer ve benzeri kayaçlarda milyonlarca yıllık jeolojik süreçler sonucunda oluşan çatlaklar, boşluklar ve mağara sistemleri suyun yer altına taşınmasında önemli rol oynuyor.

Taş ocağı faaliyetleri sırasında açılan derin yarmalar, bu doğal sistemleri keserek yer altı suyunun hareketini değiştirebiliyor. Kayaların içindeki suyun açığa çıkması, drenaj yoluyla uzaklaştırılması veya buharlaşması, yerel su dengesini olumsuz etkileyebiliyor.

Taş ocağı faaliyetlerinin çevresindeki bitki örtüsü üzerindeki etkileri de dikkat çekiyor. Yarma kenarlarında ve yakın çevresinde bulunan ağaçlar, değişen toprak ve su koşullarından etkilenebiliyor. Suya erişimin azalması, bitkilerde verim kaybına ve kurumaya neden olabiliyor. Zeytin ağaçlarında meyve boyutlarının küçülmesi gibi gözlemler de bu etkilerin tarımsal üretim açısından araştırılması gerektiğini ortaya koyuyor.

Patlatmaların Yarattığı Sismik Tahribat

Taş ocaklarında kayaçları parçalamak ve üretimi kolaylaştırmak amacıyla gerçekleştirilen patlatmalar, çevrede titreşim ve sarsıntılara neden olabiliyor. Bu titreşimlerin şiddeti; kullanılan patlayıcı miktarı, patlatma yöntemi, kayaç yapısı ve yerleşim alanlarına olan uzaklık gibi faktörlere göre değişiyor.

Özellikle kireçtaşı gibi çatlaklı ve karstik yapıların bulunduğu alanlarda patlatmaların etkileri ayrıca önem taşıyor. Kayaçların doğal çatlak sistemlerinde meydana gelebilecek değişiklikler, yer altı suyunun hareket yönünü ve su kaynaklarının beslenme koşullarını etkileyebiliyor.

Gazete Duvar’da yayımlanan taş ocakları ve içme suyu konulu haberlerde de patlatmaların çevresel etkileri ve yerleşim alanlarında yarattığı sorunlar gündeme getirilmişti. Bu nedenle patlatmalı ocakların bulunduğu bölgelerde yalnızca gürültü ve titreşim ölçümlerinin değil, hidrojeolojik etkilerin de düzenli olarak izlenmesi gerekiyor.

Toz Emisyonu ve Sucul Yaşamın Tehdit Edilmesi

Taş ocaklarında patlatma, kazı, yükleme, kırma, eleme, depolama ve nakliye gibi üretim aşamalarında yoğun toz emisyonu oluşabiliyor. Özellikle kurak dönemlerde bu tozun kontrol altına alınması için kullanılan ıslatma suları da işletmelerin su ihtiyacını artırıyor.

Prof. Dr. M. Doğan Kantarcı’nın açık ocak işletmeleri ve yer altı sularına ilişkin çalışmasında, tozun bitki örtüsü ve sucul yaşam üzerindeki etkilerine dikkat çekiliyor.

Taş ocaklarından yayılan toz, bitki yapraklarının yüzeyini kaplayarak fotosentez ve gaz alışverişini olumsuz etkileyebiliyor. Çiçeklenme döneminde bitkilerin tozdan etkilenmesi, döllenme ve meyve oluşumu üzerinde de olumsuz sonuçlar doğurabiliyor. Bu durum, tarımsal üretimin yoğun olduğu bölgelerde ayrıca önem taşıyor.

Ocaklardan çıkan atık materyallerin ve üretim sırasında oluşan ince partiküllerin dere yataklarına, göllere veya denizlere taşınması da sucul yaşam açısından risk oluşturuyor. Özellikle askıda katı maddelerin artması, suyun bulanıklığını yükselterek sucul canlıların yaşam koşullarını olumsuz etkileyebiliyor. Kıyı sularında biriken ince partiküller balıkların solungaçları ve diğer sucul canlılar üzerinde baskı yaratabiliyor.

Taş ocağı faaliyetleri sona erdikten sonra geride bırakılan çukurlar da çevresel riskler taşıyor. Rehabilite edilmeyen, basamaklı olarak doldurulmayan ve ağaçlandırılmayan ocak alanları zamanla kontrolsüz atık döküm sahalarına dönüşebiliyor. Bu alanlara bırakılan kirleticilerin toprağa ve yer altı sularına karışması, içme suyu kaynakları açısından yeni bir tehlike yaratabiliyor.

Bir Zamanlar Su Zengini Trakya: "Köylüler Taşıma Suyla Yaşıyor"

Bilim insanları, çevre örgütleri ve bölge halkı, maden ruhsatlandırma ve ÇED süreçlerinde bölgenin hidrojeolojik özelliklerinin ve su kaynaklarının yeterince dikkate alınmadığına işaret ediyor. Trakya’da yaşanan sorunlar ise yalnızca taş ocaklarıyla sınırlı değil. Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerinde de açık ocak işletmelerinin su kaynakları ve tarımsal üretim üzerindeki etkileri tartışılıyor.

Kalker, mermer ve patlatmalı taş ocaklarının bulunduğu bazı yerleşimlerde su kaynaklarının azalması, köylülerin içme ve kullanma suyuna erişimini güçleştiriyor. Yer altı kuyularının kuruduğunu veya verimlerinin düştüğünü belirten bazı köylüler, su ihtiyaçlarını taşıma suyla karşılamak zorunda kaldıklarını aktarıyor.

Trakya’da tarım arazilerinin, ormanların, derelerin ve yerleşim alanlarının birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceği açık. Bir bölgede verilen maden ruhsatı, yalnızca o alandaki üretim faaliyetini değil, çevresindeki su sistemlerini, tarımsal üretimi ve insanların yaşam koşullarını da ilgilendiriyor.

Bu nedenle yeni ruhsatlandırma ve ÇED süreçlerinde bölgenin ekolojik taşıma kapasitesinin, yer altı su rezervlerinin ve tarımsal sulama ihtiyacının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Su kaynaklarının korunmadığı bir bölgede madencilik faaliyetlerinin ekonomik getirisi, uzun vadede ortaya çıkabilecek çevresel ve toplumsal kayıplardan bağımsız düşünülemez.

Ses Payı olarak bölge halkının aktardığı sorunları, bilimsel çalışmaları ve sahadan gelen verileri izlemeyi sürdürüyoruz. Çünkü Trakya’da mesele yalnızca taş ocaklarının nerede açılacağı değil; suyun, toprağın, tarımın ve yaşam alanlarının nasıl korunacağı.

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Ahilik kültürüne dayandığı iddia edilen ancak pratikte ucuz iş gücü tartışmalarıyla anılan Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) sistemi, Türkiye genelinde 553 bin 728 çocuğu çalıştırıyor.

MESEM’lerin doğrudan Organize Sanayi Bölgelerinin içerisine kurulması, çocukların öğrenci değil, ağır sanayi çarkında tam zamanlı birer işçiye dönüştüğünün en net kanıtı. Fabrikaların ve atölyelerin tam ortasına yerleştirilen bu merkezlerde, çocukların “pratik eğitim” adı altında sanayi koşullarının ve üretim baskısının altında ezilmesi kaçınılmaz bir sona işaret ediyor.

MESEM’lerin genişletildiği 2021-2022 eğitim-öğretim döneminde dönemin Millî Eğitim Bakanı Mahmut Özer, “İşveren ara eleman bulamıyor, işletmeleri nitelikli eleman arayışından kurtaracağız” diyerek sistemin bu yapıyla kurulmasını sağladı. Sistemin başladığı tarihten itibaren ‘çıraklık’ ya da ‘mesleki eğitim’ adı altında öğrenciler, haftanın 6 günü işe giden birer işçiye dönüştü.

MESEM’lerde 553 bin 728 çocuğun meslek öğrendiği iddia edilirken buralardan şiddet, yaralanma ve ölüm haberleri gelmeye devam ediyor.

Öğrencilerin meslek öğrenimini kolaylaştırdığı ileri sürülürken MESEM’lerde 31 bin 747 öğrencinin iş kazası geçirdiği bilgisi, iş yerlerindeki denetim mekanizmalarının etkinliğine yönelik soru işaretlerini beraberinde getiriyor.

Yüz binlerce çocuğun haftanın 6 günü organize sanayi bölgelerinde çalıştırıldığı bu sistemde denetimlerin nasıl sağlandığını öğrenebilmek amacıyla, sanayinin en yoğun olduğu illerden biri olan Tekirdağ’ı baz alarak, bilgi edinme hakkına başvurduk. Aralarında Milli Eğitim Bakanlığının da bulunduğu birçok kuruma, MESEM’lerin tümleşik denetim sistemiyle ilgili sorular yönelttik. Tekirdağ sınırları içerisindeki MESEM’lerde yapılan denetimler sonucunda protokolü iptal edilen iş yeri sayısı ile gerekçelerini, işletmeleri denetlemekle görevlendirilen koordinatör öğretmenlerin kadrolu ve sözleşmeli dağılımını ile branşlarını, ayrıca yıllara göre işletmelere yapılan toplam ziyaret sayısını sorduk.

Kalabalık organize sanayi bölgelerinde her 15 öğrenciye 1 öğretmen düşerken, koordinatör öğretmenlerin sahada yeterli denetim yapıp yapamadığı sorusunu resmî kurumlar yanıtsız bıraktı. Millî Eğitim Bakanlığına 5, Millî Eğitim Müdürlüğüne 2, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ise 1 kez olmak üzere toplam 8 bilgi edinme başvuru yaptık; ancak hiçbir sorumuza somut bir yanıt alamadık. Haftanın 6 günü tam gün çalışan öğrencilerin iş yükü ve artan iş kazası verileri sahadaki denetim mekanizmalarının yetersizliğine işaret ederken, yaşanan yaralanma ve ölüm vakaları sisteme yönelik soru işaretlerini artırıyor.

Millî Eğitim Bakanlığı’na yöneltilen sorular, İşyeri Tabanlı Mesleki Eğitim Daire Başkanlığı tarafından yanıtsız bırakıldı. Başkanlık, sorulara yanıt vermek yerine verileri ne amaçla kullanacağımızı sorgulayan bir tutum izledi. Başkanlık, sorulan 5 sorunun tümüne “Talebinizde yer alan verilerin hangi amaçla kullanılacağına dair bilgilerin yer aldığı bir dilekçe ile Millî Eğitim Bakanlığına resmî başvuruda bulunmanız gerekmektedir” cevabını vermiştir.

4982 sayılı Kanun ve ilgili Uygulama Yönetmeliği’ne göre bilgi edinme başvurularında başvuru sahibinin bilgiyi hangi amaçla kullanacağını açıklama zorunluluğu bulunmuyor. Ancak MEB İşyeri Tabanlı Mesleki Eğitim Daire Başkanlığı, kanunda yeri olmayan “amaç dilekçesi” şartını öne sürerek soruları yanıtsız bıraktı.

Millî Eğitim Bakanlığı’na 20 Temmuz 2026’da gönderdiğimiz bilgi edinme başvurusu İşyeri Tabanlı Mesleki Eğitim Daire Başkanlığı’na yönlendirildi ve bu birim 30 Temmuz 2026’da sorularımızı yanıtladı. Ancak aynı Daire Başkanlığı, sanki daha önce hiç cevap vermemiş gibi 10 Ağustos 2026’da ikinci kez bir yazı göndererek başvurumuzu işleme almayacağını bildirdi. Bakanlığın, bu kararına gerekçe olarak CİMER Yönetmeliği’nde yer alan, “Hakkın açıkça kötüye kullanılmasından ötürü aynı başvuru sahibi tarafından sürekli ve benzer mahiyette yapılanlar, işleme alınmaz” hükmünü gösterdi. Aynı başvuruya yalnızca 11 gün arayla verilen iki farklı yanıt, başvuru hakkının kullanımına yönelik idari yaklaşımın tutarlılığı konusunda soru işaretleri doğurdu.

Tekirdağ Millî Eğitim Müdürlüğü ise CİMER üzerinden verdiği yanıtında, istenen bilgilerin ‘detaylı veri derlenmesini gerektirdiği’ gerekçesiyle soruları yanıtlamaktan kaçındı. Kurumla telefon yoluyla kurduğumuz iletişimden de herhangi bir sonuç alamadık. Bilgi edinme hakkı kapsamında sorulara somut yanıt verilmemesi üzerine Tekirdağ İl Millî Eğitim Müdürlüğü telefonla aranarak soruların yeniden incelemelerini talep edildiğinde ise telefon İşyeri Tabanlı Mesleki Eğitim Daire Müdürlüğüne bağlandı, yetkili kişi soruları kendilerinin yanıtlamadığını ve sisteme tam olarak ne yazıldığını göremediğini belirtti.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yöneltilen sorular ise Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı tarafından yanıtlandı; ancak bu yanıtlar somut verilerden uzak ifadelerden ibaretti. İlgili kamu kurumlarının sorularımıza açık yanıtlar vermesi için Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na (BEDK) yaptığımız itiraz da reddedildi.

Bilgi edinme başvurularında yöneltilen sorulara yanıt alınamazken, süreç içerisinde başvuru gerekçesini sorgulayan yaklaşımlarla karşılaşıldı. Denetim süreçlerine ilişkin durumu aydınlatmak amacıyla; bilgi edinme yoluyla yapılan başvurular, TBMM Başkanlığı aracılığıyla ilgili makamlara yöneltilen soru önergelerine verilen yanıtlar ve Millî Eğitim Bakanlığının resmî verileri incelenerek sahadaki uygulamalar Tekirdağ özelindeki uzmanlar soruldu.

Milletvekili soru önergelerine verilen resmi yanıtlara göre öğrenciler teorik eğitimlerini okulda, pratik eğitimlerini ise işletmelerde usta öğretici gözetiminde ve koordinatör öğretmenlerin kontrolünde belirli bir program dâhilinde alıyor. Bu programda öğrencilerin işletmelerde yaptıkları beceri eğitiminin süresi haftanın 4 günü 32 saat olarak uygulandığı söylenilirken mevzuattaki esneklikler de dikkat çekiyor.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 73’üncü maddesi, “Sanayie ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır” derken; bu madde kapsamında Bakanlık MESEM öğrencilerinin sanayiye ait işlerin dışındaki sektörlerde mesleki eğitimin gece de, günde 8 saati ve saat 22.00’ı geçmemek kaydıyla yapıldığını aktarıyor.

Ayrıca yoğunlaştırılmış eğitim programı kapsamında, velinin veya reşitse öğrencinin talebi doğrultusunda işletmelerdeki mesleki eğitim haftada 6 gün olarak da planlanabiliyor. Önergelere gelen cevaplarda MESEM sisteminde toplam 31 bin 747 öğrencinin iş kazası geçirmiş olduğu da aktarılıyor.

Milletvekili soru önergelerine verilen yanıtlarında, işletmelerde staj yapan öğrencilerin okul müdürlüğünce görevlendirilen koordinatör meslek dersi öğretmenleri tarafından denetlendiği bildiriliyor. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nin 127’nci maddesinin 6. fıkrasında yer alan “İşletmelerde staj yapan öğrenciler, okul müdürlüğünce planlanan program dâhilinde koordinatör olarak görevlendirilen atölye, laboratuvar ve meslek dersleri öğretmenleri tarafından denetlenir. Aynı işletmede staj yapan en fazla 15 öğrenci için bir koordinatör öğretmen görevlendirilir” hükmü gereğince denetimler bu kurala dayanıyor. Ancak 15 öğrenciye 1 öğretmen düşen bu model, öğretmenlerin omuzlarındaki ağır iş yükünü ve mevcut denetim mekanizmasının yetersiz olduğu nitelendiriliyor.

MESEM öğrencilerinin çalıştığı, 253 bin 940 işletme 2024 sonu itibarıyla incelenirken, uygun bulunmayan 23 bin 252 işletmeyle sözleşmeler sonlandırıldı ve 2025’te bu işletmelerle yeni sözleşme yapılmadı.

Bakanlığın önergeye verdiği yanıtlara göre, 21 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla Türkiye genelinde e-MESEM sistemi kayıtlarında toplam 439 bin 623 öğrenci eğitim görüyordu. Ancak 29 Eylül 2026 tarihli e-MESEM verilerine bakıldığında bu sayı 553 bin 728’e ulaşıyor; çocuk sayısının hızlı yükselişi akıllara yine denetim sorularını getiriyor. Ağustos ayı verilerine göre, öğrenci sayısı bakımından sistemde öne çıkan ilk beş alan ise resmî yanıtta şöyle sıralandı:

*Bu rakamlar, Millî Eğitim Bakanlığının resmî internet sitesinde yer alan verilerin işlenmesiyle elde edildi.

Tekirdağ’da MESEM tablosu: Rakamlar ne söylüyor?

Türkiye’nin yoğun sanayi şehirlerinden biri olan Tekirdağ’da 11 MESEM kurumu bulunuyor. Bu merkezlere bağlı 2 bin 388 işletme yer alırken, söz konusu işletmelerde toplam 173 bin 305 işçi çalışıyor. Bu sanayi çarkının ve kalabalık çalışma ortamının içinde MESEM öğrencisi sayısı 16 bin 762 olarak kayıtlara geçti. Bu sisteme karşı sahada görev yapan öğretmen sayısı ise yalnızca bin 515 olarak hesaplandı.

*Bu rakamlar, Millî Eğitim Bakanlığının resmî internet sitesinde yer alan verilerin işlenmesiyle elde edildi.

Sanayinin başkenti konumundaki Çorlu’da 735 işletme ve 29 bin 603 işçinin yanında 4 bin 256 öğrenci eğitim görürken, bu öğrencileri denetlemekle sorumlu 349 öğretmen görev yapıyor.

Benzer şekilde Çerkezköy’de 524 işletme, 52 bin 300 işçi, 3 bin 896 öğrenci ve 322 öğretmen yer alıyor. Süleymanpaşa’da ise 377 işletme, 18 bin 051 işçi, 3 bin 228 öğrenci ve 366 öğretmen görev yapıyor.

Ergene, Muratlı, Saray, Şarköy, Hayrabolu, Kapaklı, Malkara ve Marmaraereğlisi gibi diğer ilçelerle birlikte tüm bu veriler alt alta konulduğunda, öğrencilerin şehrin dört bir yanına yayılmış yüzlerce farklı atölye ve fabrikada çalıştığı görülüyor.

MESEM bünyesinde denetim sağlayan bu öğretmenlerin kaçının kadrolu, kaçının sözleşmeli veya ücretli olduğuna dair bilgi verilmedi. Öte yandan, CİMER aracılığıyla yöneltilen; geniş yüz ölçümüne sahip organize sanayi bölgelerine öğretmenlerin nasıl ulaştığına ve işletmeleri ayda kaç kez ziyaret ettiğine yönelik sorulara da yanıt verilmeyerek cevapsız bırakıldı.

*Bu rakamlar, Millî Eğitim Bakanlığının resmî internet sitesinde yer alan verilerin işlenmesiyle elde edildi.

Sanayinin en yoğun olduğu şehirlerden birisi olan Tekirdağ’da, kente bağlı 13’ü aktif Organize Sanayi Bölgesi (OSB) bulunurken, tüm bu alanlardaki denetim sorumluluğunun işletmelere ve öğretmenlere bırakıldığı MESEM sayısı ise 11. söz konusu tablo, devasa bir sanayi ağında denetimin nasıl sağlandığı sorusunu yeniden gün yüzüne çıkarıyor. Bu kapsamda verileri ve sahadaki pratikleri Tekirdağ özelindeki uzmanlara sorduk.

Eğitim-İş Tekirdağ 1 No’lu Şube Başkanı Barış Özer, denetim sorumluluğunun kâğıt üzerinde kalmaması gerektiğine dikkat çekerek şunları belirtti:

“Bir yönetmelikte denetim sorumluluğuna yer verilmesi, denetimin sahada etkili ve sürdürülebilir biçimde yapılabildiğini kendiliğinden göstermez. Tekirdağ’ın geniş sanayi coğrafyasında öğrenci, işletme, alan/dal ve koordinatör öğretmen dağılımı birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı ve Süleymanpaşa’da işletmeler arasındaki mesafeler, ulaşım süresi, ders programları ve öğretmenin diğer görevleri saha ziyaretlerinin niteliğini doğrudan etkilemektedir.”

Özer, kadrolu öğretmen sayısı ile koordinatörlükte fiilen görev yapan personel arasındaki farka dikkat çekerek şu verileri paylaştı:

“Süleymanpaşa TEV Mübeccel-Albay Şerafettin Gezgiç Mesleki Eğitim Merkezinin kurumsal internet sayfasında 30 öğretmen ve 871 öğrenci bilgisi bulunurken, sahadan tarafımıza iletilen bilgiye göre başka eğitim kurumlarından görevlendirmeler de dâhil edildiğinde koordinatörlük görevini 48 öğretmen yürütmektedir. Bu örnek, bir kurumun kadrolu öğretmen sayısıyla işletme koordinatörlüğünde fiilen çalışan personel sayısının ayrı ayrı açıklanması gerektiğini göstermektedir. Öğretmen açığının başka kurumlardan karşılanması, koordinasyonun etkinliğini sağlamak kadar görevlendirilen öğretmenlerin asli ders yüklerini, ulaşımını ve zaman planlamasını da tartışmayı zorunlu kılar.”

*Bu rakamlar, Millî Eğitim Bakanlığının resmî internet sitesinde yer alan verilerin işlenmesiyle elde edildi.

Öğrenciler 460 farklı işletmede

İşletme sayısı ile öğretmen oranı arasındaki aritmetik tabloya da değinen Özer, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Süleymanpaşa Mesleki Eğitim Merkezi için sendikal saha bilgisine göre 460 farklı işletmede öğrenci bulunmaktadır. Aynı merkezde koordinatörlük görevi yürüttüğü bildirilen 48 öğretmen dikkate alındığında işletme sayısının koordinatör öğretmen sayısına oranı yaklaşık 9,6’dır. Bu yalnızca toplam sayılardan hesaplanan aritmetik bir göstergedir; öğretmenlerin fiilî işletme dağılımını, ziyaret sıklığını veya güzergâhlarını ortaya koymaz. Bununla birlikte 460 ayrı işletmeye erişim, ziyaret, kayıt ve takip işlemlerinin ne kadar kapsamlı bir organizasyon gerektirdiğini açıkça göstermektedir. Dolayısıyla okuldan işletmeye ulaşım süreleri ve merkezde verilen dersler göz ardı edilerek sağlıklı bir iş yükü değerlendirmesi yapılamaz.”

İşletme ziyaretlerinde karşılaşılan zorluklara ve yöneticilerin artan iş yüküne dikkat çeken Barış Özer, şunları kaydetti:

“Sahadan aktarılan bir diğer güçlük, işletme ziyaretlerinde bazı işletme yetkililerinin ya da usta öğreticilerin öğretmenlere karşı uygunsuz, küçümseyici veya iş birliğini zorlaştıran tavırlar gösterebilmesidir. Böyle durumlarda öğretmenin mesleki saygınlığını koruyacak, baskı ve tehditlere karşı hızlı destek sağlayacak açık bir başvuru ve yaptırım mekanizması bulunmalıdır. Öğretmenin öğrenci yararı için iş yerini denetleme görevini yürütürken işletmenin keyfî tutumuna katlanmak zorunda bırakılması kabul edilemez.”

Özer, okul yöneticilerinin omzundaki bürokratik yüke de değinerek sözlerine şunları ekledi:

“Okul yöneticileri açısından da iş yükü mesai saatlerini aşabilecek şekilde genişlemektedir; işletme sözleşmeleri, öğrenci ve veli işlemleri, destek ödemeleri, kaza bildirimleri, yoğun yazışmalar, sürekli bilgi notları, kısa süreli veri talepleri ve farklı dijital platformlardaki işlemler aynı yönetsel kadroya yüklenmektedir. İstenen verinin bir kısmı kurum sistemlerinde zaten bulunmasına rağmen aynı bilginin tekrar tekrar talep edilmesi, eğitim yönetiminde verimliliği azaltan bir bürokratik yük oluşturmaktadır.”

İş kazalarına ve kurumsal sorumluluğa değinen Özer, açıklamalarını şu sözlerle tamamladı:

“Mevcut MESEM yaklaşımının çocuk işçiliği ve eğitimde eşitsizlik üreten yönleri sona erdirilmeli; mesleki eğitim okul merkezli, kamusal kaynaklarla desteklenen, güvenli uygulama atölyeleri ve sıkı biçimde denetlenen işyeri deneyimi temelinde yeniden düzenlenmelidir. Öğrencinin mesleki kazanımı, eğitim hakkı ve yaşam güvenliği hiçbir ekonomik gerekçeyle ikinci plana itilemez.”

*Bu rakamlar, Millî Eğitim Bakanlığının resmî internet sitesinde yer alan verilerin işlenmesiyle elde edildi

Mersin Üniversitesinden Dr. Öğretim Üyesi Esra Ergüzeloğlu ise MESEM’lerdeki denetim boşluğuna ve çocuk işçiliğine dikkat çekti. Ergüzeloğlu, “Bir öğretmenin 20-50 arasında öğrenciyi gözlemesi ve değerlendirmesi gerekmekte ve bu öğrencilerin her birinin farklı bir işyerinde istihdam edildiğini düşündüğümüzde, öğretmenin bunlar arasında gidip gelmesi, yol mesafesi ve masraflarını hesaba katmak zorundayız. Bu rakamlar, gerçek anlamda ne kadar denetleme ve değerlendirme yapılabileceği konusunda şüphe yaratmak için yeterli olmakta” dedi.

Ailelerin 3-4 yıl hayatta kalmayı becerebilirse çocuğun mesleğini yapabileceğini düşündüğünü ifade eden Ergüzeloğlu, sözlerini şöyle tamamladı:

“Devlet tarafından ödenen 8 bin lira çıraklık ücreti, yoksulluk arttıkça önemli bir kalem gibi görünüyor. Bir de bu çocuklara, kalfalık belgesi, lise diploması ve işyeri açma umudu veriyorlar. 3-4 yıl hayatta kalmayı becerebilirse mesleğini yapabileceğini düşünüyor aileler. Ama çıraklık koşullarının pedagojik açıdan yetersizlikleri nedeniyle çocukların sokağın insafına terk edilmesi, suçlara bulaşması işten bile değil. Okuma yazması olmayan öğrencilerden söz ediyor MESEM’de eğitimciler. Bu çocuklar okul görmüyor, akranları ile iletişim içinde sosyalleşemiyor.”

MESEM sistemini tecrübe etmiş eski bir MESEM öğrencisi M.D. denetlemek için gelen öğretmenin ayda bir defa işletmeye geldiğini söyleyerek şunları anlattı:

“Öğretmen ayda bir defa geliyordu. Bizlere bir şey sormuyorlardı, birkaç evrak doldurup onlara veriyorduk, sonra gidiyorlardı.”

İş sağlığı uzmanının olup olmadığını bilmediğini belirten M.D., MESEM’de yaşadığı birkaç olayı şöyle aktardı:

“Denetleme yoktu zaten, bizi amele gibi kullanıyorlardı. Mobbing zaten çok fazla vardı, ayrıca tehlikeli olaylar çok fazlaydı. Yaralanma olayları çok fazla yaşanıyordu. Ben elektrik işi olan bir yerde çalışıyordum. Bizden yaşça çok büyük olan ustalar şaka adı altında elektriğe çarptırıyorlardı, hatta başka bir işletmede arkadaşlarım anlatmıştı; çocuğun üstüne sprey sıkıp ateş yakmışlardı, bütün vücudu yanmıştı.”

MESEM öğrencisi M.D.’nin anlattığı olaylar, Kasım 2025’te Şanlıurfa’nın Bozova ilçesindeki bir marangoz atölyesinde staj yapan 15 yaşındaki MESEM öğrencisini akıllara getirdi. İş yerinde çalışanlar tarafından MESEM öğrencisinin elleri bağlanarak makatına yüksek basınçlı hava kompresörü tutulması sonucu ağır yaralanan çocuk, daha sonra yoğun bakımda yaşam savaşını kaybetti.

Türkiye genelinde 553 bin 728 çocuğu barındıran MESEM programında, denetim konusundaki sorulara idari makamlar tarafından yanıt verilmezken, yaşanan somut olaylar denetim mekanizmalarının durumunu gözler önüne seriyor.

* Bu haber, Uluslararası Basın Enstitüsü’nün (IPI) Avrupa Birliği desteğiyle yürüttüğü “Türkiye’de Sivil Toplumun Bilgi Edinme Hakkına Erişim ve Veri Aktivizmi Kapasitesinin Güçlendirilmesi” projesi kapsamında düzenlenen mentörlük programı çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik yalnızca yazarın sorumluluğundadır ve hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin veya Uluslararası Basın Enstitüsü’nün görüşlerini yansıtmamaktadır.

*Bu haber, 5 Kasım 2026 tarihinde Kısa Dalga'da yayınlanmıştır.

Medya temsili, sadece ekrandaki bir görüntü değil, kamuoyu algısını ve toplumsal normları kökten şekillendiren büyük bir güçtür. Özellikle engelli çocuklar için kendilerini medyada doğru, adil ve kapsayıcı bir şekilde görebilmek hayati bir önem taşıyor. Çünkü bu temsil, çocukların hem kendi öz kimliklerini ve gelecek hedeflerini inşa etmelerini sağlıyor hem de akranlarının onlara bakışını ve yaklaşımını doğrudan belirliyor.

Bilginin hızla yayıldığı günümüzde, haber başlıklarında kullanılan dil ile dizi ve filmlerde engelli karakterlerin nasıl temsil edildiği, “Doğru temsil nedir ve neden hâlâ yeterince sağlanamıyor?” sorularını gündeme getiriyor.

Bu dosyada, engelli çocukların medyada nasıl temsil edildiğini ve bu temsil biçiminin nasıl dönüştürülebileceğini gazeteci, akademisyen, hak savunucusu ve engelli oyuncuların görüşleri üzerinden ele aldık.

Çocuk hakları bakış açısı haberciliğin temeli

Kadın, çocuk ve engelli hakları savunucusu, iletişimci Selen Doğan, engelli çocuklarla yapılacak haberlerde gazetecilerin çocuk hakları bakış açısıyla hareket etmesi gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi: “Gazetecinin engelli veya tipik gelişen bir çocukla konuşabilmesi için öncelikle çocuk hakları bakış açısına sahip olmasını bekleriz.”

Doğan, çocuk hakları bakış açısının yalnızca haberde kullanılan dili değil, haber üretim sürecinin tamamını kapsadığını belirterek sözlerine şöyle devam etti:

“Çocuk güvenliği ilkeleri; aktaracağı herhangi bir bilgi veya deneyimin çocuğa zarar vermeyeceğinden emin olmak, onu “acınası” bir halde gösteren fotoğraflarını yayımlamamak, travma oluşturacak ya da çocuğu utandıracak bir duruma izin vermemek gibi birçok tedbiri içerir. Çocuk görüşünün medyaya yansıması, çocukların kendilerini ifade etmesi için onlara alan açılması çok değerli olmakla birlikte, çoğu kez muhabirlerin sadece engel durumuna odaklandığı, çocuklara yaşadıkları sıkıntıların tekrar tekrar anlattırıldığı, sosyal devletin çözmesi gereken sorunlar için hayırseverlerden yardım istendiği haberlerle sıkça karşılaşıyoruz.”

Doğan, yanlış haber örnekleri vererek şöyle devam etti:

“Toplumsal algının engelliliği bir kusur ve hastalık olmaktan çıkaramamasıyla ilgili etik ihlallere medyada bolca rastlıyoruz. Yani, çocukla ilgili yeti ve uzuv çeşitliliği söz konusuysa, örneğin kör bir çocuk için ‘görme engeline rağmen liseyi birincilikle bitirdi’ gibi başlıklar atılamaz. Bir ampüte çocukla ilgili ‘bacağını kaybetti ama hayata tutundu’ diye yazılamaz.”

Doğan, medyada yaygın olarak doğru kabul edilen ancak yanlış olan haber diline ilişkin değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“Haberi yaparken; ‘engeline rağmen başardı’, ‘engel tanımadı’, ‘hayata tutundu’, ‘azmiyle engelleri aştı’ gibi klişelerden uzak durmalısınız. Engelli ve nöroçeşitli çocuklara sorulabilecek yüzlerce soru varken en sağlamcı yerden sormaya başlamamalısınız. Çünkü onlar da diğer çocuklar gibi pek çok konuda bilgi ve fikir sahibi bireyler. Sadece engel durumları hakkında konuşabilecekleri varsayımı sığ bir yaklaşım olur. Dünyada olup biten her şey çocukları da engellileri de ilgilendirir.”

Çocuk haberde sadece konu değil, özne olmalı

Haberlerde engelli çocukların yalnızca yaşadıkları zorluklar ve engel durumlarıyla görünür kılınmasının doğru olmadığını belirten Doğan, çocuklar haberlerin öznesi olsa da çoğu zaman söz hakkının onlara verilmediğini ifade ederek şunları söyledi:

“Engelli çocuklar sadece ekranlarda olumlu tasvirlerden dışlanmakla kalmamış, aynı zamanda kitle iletişim araştırmalarında da bir kitle olarak silinmişler. Haberlerde çocuğun hikâyesi anlatıldığı hâlde önce annesine, sonra varsa/oradaysa babasına, onlara eşlik eden bir yetişkin veya uzman varsa ona, en son çocuğa soru soruluyor. Çocuğun kendisine dair anlattıkları haberde ya hiç yer bulamıyor ya da geçiştiriliyor.

Çocukların haberlerde adının geçmesi değil, kimliklerine, varoluşlarına ve görüşlerine önem verilerek haberlere konu edilmesi önemlidir. Onlar adına yetişkinler konuştuğunda orada bir temsilden ve görünürlükten söz edemeyiz. Haberler sadece olup bitenleri duyurma işlevini yerine getirmez, aynı zamanda hak arama yollarını da tarif eder. Doğru temsil de bu tarifle olur.”

Doğan, engelli çocukların hak sahibi bireyler olarak görüşlerinin alınmasının ve haber süreçlerine katılımlarının sağlanmasının önemine dikkat çekti.

Hak temelli temsil haber odasında başlıyor

Haberlerde hak temelli bir dilin, engelli bireyleri gerçek anlamda hak öznesi olarak görmeyle başlayacağını belirten Doğan, haber odalarında atılması gereken ilk adımları şöyle anlattı:

“Haber odaları, engelli muhabir ve editörlerin istihdamını bir lütuf ya da yasal zorunluluk olarak görmekten vazgeçerek işe başlayabilir. Sektöre kabul edilmeyen nice engelli gazeteci var ama haber odalarında engelli gündemini hak temelli bakış açısıyla izleyebilecek muhabirlerin sayısı yok denecek kadar az. Her özne kendisini seslendirebildiği, kendi sözünün taşıyıcısı olduğu sürece etkili bir temsilden bahsedebiliriz, değilse sağlamcılıkla dolu haber metinlerine maruz kalmaya devam ederiz.

Engelli çocuklardan ‘özel çocuk’ diye bahsetmek yanlış bir temsildir mesela. Engelliler, kamusal düzende kapsayıcı hizmet sunumu ve eşit yurttaşlık anlayışı yerleşmediği için ‘engellenen’ kişilerdir, bunun için de özel önlemlere ihtiyaç duyarlar. Bu, onları ‘özel’ yapmaz. Dolayısıyla acımaya, ayrıcalıklı davranılmasına değil, haklarına ve varoluşlarına saygı duyulmasına ihtiyaçları var.”

Doğan, doğru temsilin çocukların kendi deneyimlerini anlatabilmeleriyle güçleneceğini belirterek, engelli çocuklarla yapılacak haberlerde gazetecilere şu önerilerde bulundu:

“Örneğin, ‘Ödevlerinizi yaparken internetten yararlanıyor musunuz?’ diye sormak dijital mecraların erişilebilirliğine ilişkin deneyimi aktarmaya yarar. Ya da ‘Kar ve yağmurda koltuk değneğiyle yürüyen biri ne gibi zorluklarla karşılaşıyor?’ sorusunun yanıtı, sokak ve bina girişlerinde iklim koşullarına uygun olmayan kaygan yüzeylerin oluşturduğu riski gündeme getirmenizi sağlayabilir.

Çölyaklı bir çocukla konuşurken glütensiz besinlere ulaşıp ulaşamadığı, bu ürünlerin her yerde bulunmadığı, bulunsa da yüksek fiyatlara satıldığı için çoğu aile tarafından satın alınamadığı ve yerel yönetimlerin bu konudaki sorumlulukları haber konusudur. İklim değişimi ve biyoçeşitlilik krizi hakkında haber yapıyorsanız ve çocuk görüşü alacaksınız, engelli, nöroçeşitli ve süreğen hastalığı bulunan çocuklara da sormalısınız.”

Doğan, medyada engelli çocukların doğru temsilinin, öncelikle medyanın bakış açısını değiştirmesiyle mümkün olacağını vurguladı.

Doğru temsil görünürlükten ibaret değil

İstanbul Aydın Üniversitesi İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Aybike Serttaş, doğru temsilin yalnızca ekranda engelli bir çocuğun görünmesiyle sağlanamayacağını belirterek şunları söyledi:

“Doğru temsil dediğimiz şey, yalnızca ekranda engelli bir çocuk görmek değildir. Asıl mesele, o çocuğun nasıl konumlandırıldığıdır. Çocuk acıma, ibret, mizah ya da ilham nesnesi olarak değil, kendi arzuları, ilişkileri, kararları ve kişiliği olan eşit bir özne olarak temsil edilmelidir. Medyanın ilk düzeltmesi gereken şey bakış açısıdır. Kamera engelli çocuğa dışarıdan bakan, onu açıklayan, teşhir eden ya da dramatize eden bir noktada durmamalıdır. Çocuğun deneyimini mümkün olduğunca onun dünyasından, gündelik yaşamı içinden kurmalıdır.”

Serttaş, medyanın engelliliği ne tamamen yok sayması ne de karakteri yalnızca engelliliği üzerinden tanımlaması gerektiğini belirterek şunları söyledi:

“Engellilik ne tamamen yok sayılmalı ne de karakterin tek anlatı gerekçesine dönüştürülmelidir. Doğru temsil, çocuğun yalnızca zorluk yaşayan biri olarak değil; oyun oynayan, öğrenen, itiraz eden, hata yapan, arkadaşlık kuran, bazen güçlü bazen kırılgan olabilen çok boyutlu bir birey olarak görünmesidir.”

Serttaş, kapsayıcı dilin günlük yaşamın doğal akışını yansıtan anlatılarla kurulabileceğini belirterek sözlerine şöyle devam etti:

“Bu karakterler sınıfta, parkta, aile içinde, dijital ortamda, yani hayatın olağan akışı içinde var olmalıdır. Akranlarıyla ilişkisi de yalnızca yardım alma-verme üzerinden kurulmayıp ortak oyun, çatışma, dayanışma, merak ve arkadaşlık üzerinden geliştirilmelidir.”

Doğru temsilin iyi örnekleri

Serttaş, doğru temsil konusunda iyi uygulama örneklerine de değinerek şunları söyledi:

“Bu konuda iyi uygulama olarak özellikle Pablo ve Susam Sokağı’ndaki Julia karakteri örnek verilebilir. Pablo, otizmli bir çocuğu yalnızca engeli üzerinden tanımlamaz; onun oyununu, hayal gücünü, gündelik ilişkilerini ve dünyayı algılama biçimini merkeze alır. Julia karakterinde de benzer biçimde otizm, dramatik bir kriz ya da acıma nesnesi olarak değil, çocuğun kimliğinin doğal bir parçası olarak sunulur.”

Serttaş, bu örneklerin ortak özelliklerini ise şöyle sıraladı:

“Karakter önce ‘çocuk’tur; engellilik onun bütün varlığını açıklayan tek özellik değildir. Arkadaşlık kurar, oyun oynar, hata yapar, sevinir, zorlanır, tercihleri vardır. İkinci olarak, temsil sürecine engelli bireylerin, ailelerin, uzmanların ve mümkünse engelli üreticilerin dâhil edilmesi gerekir. Üçüncü olarak, hikâye ‘engelini aşan kahraman’ ya da ‘yardıma muhtaç kurban’ anlatısından çıkarılmalıdır. Ana akım medyaya taşımak için de bu yaklaşımın iyi niyet düzeyinde değil, senaryo geliştirme, casting, danışmanlık ve editoryal denetim süreçlerine sistematik olarak yerleştirilmesi gerekir.”

Serttaş, podcastler, dijital habercilik platformları ve bağımsız medya mecralarının bu konuda önemli bir rol üstlenebileceğini belirterek şöyle devam etti:

“Bu mecraların en önemli gücü, temsilin nesnesi olan kişileri sözün öznesi haline getirebilmesidir. Bir podcast bölümünde bir aile yalnızca mağduriyet hikâyesi anlatmak zorunda değildir; eğitim hakkını, erişilebilirliği, akran zorbalığını, medya dilini ve gündelik yaşamı kendi bağlamında tartışabilir. Bağımsız dijital içerikler de iyi örnekleri görünür kılarak ana akım üzerinde dolaylı bir baskı oluşturabilir. Başarı hikâyeleri çoğaldıkça ana akım medya için şu soru kaçınılmaz hâle gelir: ‘Bu kadar güçlü, hak temelli ve izleyiciyle temas kuran anlatılar mümkünken biz neden hâlâ eski acıma ve kahramanlık kalıplarına yaslanıyoruz?’ Bu nedenle bağımsız mecralar yalnızca alternatif alanlar değil, ana akımı dönüştürebilecek eleştirel ve yaratıcı laboratuvarlardır.”

Hak temelli medya için katılım şart

“Medyada engelli çocuklara yönelik abartılı ya da acındırmaya dayalı her içerik, onların birer birey olarak varlıklarını görünmez kılmaktan başka bir işe yaramıyor.”

Evrensel Normlara Uyum Gözlemcileri Platformu Koordinatörü Çağlar Karsantı, bu tespitin ardından medyanın çocukları eşit yurttaşlık haklarıyla var etmek yerine çoğu zaman ya acıma duygusunu besleyen “kurban” anlatılarına ya da gerçek dışı beklentiler yaratan “mucizevi kahraman” mitlerine hapsettiğini söyledi.

Karsantı, medyada etik dönüşümün ancak hak temelli ve katılımcı bir anlayışın benimsenmesiyle mümkün olacağını belirterek şunları söyledi:

“Medyanın etik hâle gelmesi, hak temelli ve katılımcı bir anlayışın benimsenmesiyle mümkündür. Hak özneleri süreçlere dahil edilmediği sürece, olumsuz stereotiplerle mücadele kalıcı sonuçlar üretmeyecektir. Engelli çocuklar ve ilgili hak özneleri medya üretim süreçlerine dahil edildiğinde, gerçeklikten uzak, abartılı ya da acındırıcı temsillerin yerini daha dengeli ve doğru anlatılar alacaktır. Medya, toplumun dış dünyayı algıladığı en güçlü araçlardan biridir. Bu nedenle medyada sunulan her temsil, toplumsal algıyı doğrudan şekillendirmektedir. Eğer bu temsil çarpıtılmışsa, toplum da gerçekliği bu şekilde algılayacaktır. Bu yüzden medyanın evrensel insan hakları normlarına uygun şekilde yeniden yapılandırılması ve katılım mekanizmalarının güçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Etik bir medya, ancak hak temelli yaklaşımın içselleştirilmesiyle mümkündür.”

Dijital platformlarda çocukların mahremiyet riski

Karsantı, dijital platformlarda engelli çocukların yer aldığı içeriklerde çocuğun üstün yararı ve mahremiyet hakkının çoğu zaman göz ardı edildiğini belirterek şunları söyledi:

“Dijital platformlarda engelli çocuklar üzerinden üretilen içerikler, mahremiyet ve çocuğun üstün yararı açısından ciddi riskler barındırmaktadır. Çoğu durumda çocukların bu içeriklere ne ölçüde rıza gösterdiği belirsizdir ve bu durum çocuğun birey olarak haklarının ihlal edilmesine yol açmaktadır.”

Karsantı, dijital platformlardaki temsil biçimlerine ilişkin değerlendirmesini şöyle sürdürdü:

“YouTube ve TikTok gibi mecralarda, engelli çocukların yaşamlarının görünür kılınması çoğu zaman hak temelli değil, yardım temelli ya da duygusal etki yaratmaya yönelik bir çerçevede gerçekleşmektedir. Bu durum, istismar riskini artırmaktadır. Özellikle yardım kampanyaları adı altında yürütülen bazı içerikler, çocukların haklarını zedeleyen uygulamalara dönüşebilmektedir.”

Gerçek hayatta yalnızca mücadele etmiyoruz

Doğru temsilin yalnızca haber diliyle değil, ekran önünde yer alan kişilerin deneyimleriyle de değerlendirilmesi gerektiğini belirten oyuncu Ada Acar, engelli çocukların ve gençlerin ekranlarda hâlâ yeterince görünür olmadığını söyleyerek şunları ifade etti:

“Bunun en büyük sebeplerinden biri bence önyargılar ve alışılmış kalıplar. Bazı yapımcılar ya da yönetmenler, engelli bir oyuncunun set temposuna uyum sağlayamayacağını veya izleyicinin onu farklı karşılayacağını düşünebiliyor. Oysa birçok engelli oyuncu, gerekli fırsat verildiğinde işini en az diğer oyuncular kadar başarılı şekilde yapabiliyor.”

Acar, medya sektöründe karşılaştığı en büyük sorunlardan birinin engel durumunun kimliğinin önüne geçmesi olduğunu belirterek şöyle devam etti:

“Benim karşılaştığım en büyük engellerden biri, seçmelere davet edilmeden önce bile fiziksel durumum nedeniyle değerlendirilmek oldu. Bazen rol için uygun olup olmadığımı yeteneğimden önce engelim belirliyormuş gibi hissedebiliyorum. Aslında ihtiyacımız olan şey ayrıcalık değil, eşit fırsat. Çünkü yetenek engelli ya da engelsiz olmakla ölçülemez.”

Acar, medyada yer alan karakterlerin aksine gerçek hayatta engelli bireylerin yalnızca mücadeleyle anılmaması gerektiğini vurgulayarak şunları söyledi:

“Engelli çocukların ve gençlerin ekranda sadece zor hayat hikâyeleriyle değil, günlük yaşamın doğal bir parçası olarak görülmesi çok önemli. Çünkü gerçek hayatta bizler sadece mücadele eden insanlar değiliz. Arkadaşlık kuruyoruz. Spor yapıyoruz. Âşık oluyoruz. Eğitim görüyoruz ve hayaller kuruyoruz.

Yönetmenler ve senaristler engelli karakterleri daha doğal ve gerçekçi şekilde hikâyelere dâhil ettiğinde toplumun engelliliğe bakışı da değişir. Bir çocuk televizyonda kendisine benzeyen bir karakter gördüğünde ‘Ben de yapabilirim.’ diye düşünür. Bu da özgüvenini artırır ve kendisini toplumun bir parçası olarak hissetmesini sağlar.”

Gazetecilere hak temelli habercilik önerileri

Haberlerde hak temelli bir yaklaşım benimsemek isteyen gazetecilere yönelik önerilerde bulunan Uçan Süpürge Kadın Araştırmaları Derneği Başkanı Selen Doğan, şu uyarılarda bulundu:

Engelli çocuklardan “özel çocuklar”, “özel gereksinimli bireyler” ya da “melekler” diye bahsetmeyin. Engelli çocukların tipik gelişim gösteren çocuklardan farklı ihtiyaçları olabilir. Ancak engelli olmak kişiyi “özel” yapmaz.

Engelli çocuğu olan kadınları haberleştirirken “fedakâr anne” klişesini kullanmayın. Kadınlar kendilerini ve yaşamlarını engelli çocuklarına “adamak” zorunda kalıyorsa, bunu onların fedakârlığını yücelterek ya da romantize ederek değil, sosyal devletin hak temelli olmayan politikalarını sorgulayarak haberleştirmek gerekir. Örneğin Türkiye’de hane içinde engellilerin bakımını üstlenenlerin yüzde 91’i kadınlardan oluşuyor. Devletin yükümlülüğünde olan bakım hizmeti, sigortasız ve asgari ücretin altında bir gelirle çoğu zaman anneler ya da ailedeki kadınlar tarafından üstlenilmek zorunda bırakılıyor.

Spor, sanat ve benzeri alanlardaki başarıları haberleştirirken engelli çocukları kahramanlaştırmayın, onlardan mucizevi varlıklar gibi söz etmeyin. Başarıyı yalnızca sonuca ya da performansa bağlamayın; süreç de başarının önemli bir parçasıdır.

Engellilik bir varoluştur; hastalık, kusur ya da yetersizlik değildir. Bu klişeler, engelli bireylere fedakârlık, sevgi ve şefkatle yaklaşılması gerektiği yönündeki yaygın inanışı besleyerek onların hak öznesi olduğu gerçeğini görünmez kılar.

Uzman görüşüne yer veren haberler, kamuoyunu bilgilendirmenin yanı sıra desteğe ihtiyaç duyan kişileri uzmanların temsil ettiği kurumlar ve sivil toplum örgütlerinden haberdar eder; kalıcı çözümlere yönelik politika önerilerinin tartışılmasına da katkı sağlar.

Yardım kampanyalarını umut ya da tek çözüm olarak haberleştirmek yerine, tedavinin sosyal güvence kapsamına alınmasını sağlayacak politikaları görünür kılan haberler yapın. Engelliliğe yoksulluğun eşlik ettiği hanelerde, çocuklarının yüksek tedavi masraflarını karşılayamayan ebeveynlerin yardım toplama çabaları da istismar edilebilmektedir.

*Bu haber, 14 Temmuz 2026 tarihinde MediaCH'de yayınlanmıştır.

Mersin Akkuyu’daki ilk nükleer santral projesinin 2010 yılında başlayan çalışmaları aradan geçen 16 yıla rağmen tamamlanamadı. Sinop’taki ikinci nükleer santralin yüklenici firması, projeden çekildi. Yani birincisi inşaat aşamasını, ikincisi proje aşamasını geçemedi… Ama şimdi Kırklareli’nde nükleer santral tartışması gündemde…

Nükleer santralin kentte tam olarak nereye kurulacağı sorusunun cevabı, 2025 yılının son aylarına kadar sır gibi saklandı. İptal edilen Bali Rüzgâr Enerji Santrali (RES) projesinin mahkeme dosyasındaki detaylar sır perdesini kısmen de olsa araladı. Çünkü iptal kararı “RES alanının nükleer enerji santrali alanı ile çakışması” gerekçesine dayandırıldı.

Böylece ekolojik yıkımın haritası ortaya çıktı. Buna göre, nükleer santralin Vize ve Demirköy ilçelerine bağlı köylere yakın, Poliçe Plajı ile Kumçakıl Sahili arasında kalan ve İğneada Longoz Ormanları’na komşu bir alanda yapılması planlandı. Bu yeni bilginin ardından, Kırklareli Vize’de belediyenin düğün salonunda santrale karşı bir panel düzenlendi. Uzmanlar halka nükleer tehdidin boyutlarını anlattı.

Kırklareli ve tüm Trakya’nın neler yaşayabileceğini, panele katılan İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay’a, sosyolog ve nukleersiz.org Koordinatörü Dr. Pınar Demircan’a ve Ekosfer Derneği Yönetim Kurulu üyesi yazar Özgür Gürbüz’e sorduk.

“Isınmış su denize geri bırakılacak”

Tolunay, santralin büyük bölümünün orman arazisi üzerine kurulacağını ve bunun doğrudan ormansızlaşma ile sonuçlanacağını söyledi. Soğutma suyunun Karadeniz kıyısından alınacağını ifade etti:

“Karadeniz’in suyunun daha soğuk olması nedeniyle santralin Karadeniz kıyısına yapılması planlanıyor. Ancak bu soğutma suyunun sadece Longozlara ve çevre ormanlara değil, Karadeniz’e de olumsuz etkileri olacaktır. Derin deniz deşarjı yöntemiyle ısınmış suyun denize geri bırakılması ekosistemi tehdit edecektir.”

Tolunay, inşaat aşamasında yaklaşık otuz bin, işletme aşamasında da üç-dört bin personelin çalışmasının yeraltı sularına da zarar vereceğini ifade etti. “Trakya’nın su varlığı bugün sadece bölge halkının değil, aynı zamanda İstanbul’un da su ihtiyacını karşılıyor. İstanbul, kendi havzaları yetmediği için dışa bağımlı bir kent haline geldi” dedi.

Tolunay, İstanbul’un bağımlılık zincirinin en önemli halkası olan Trakya’nın su varlığının nükleer santral gibi dev bir projenin getireceği ek nüfus ve sanayi yükünü kaldırabilecek durumda olmadığını dile getirdi:

“Son birkaç yıldır bölgede ciddi bir kuraklık var. Hızlı nüfus artışı ve yoğun su tüketen sanayi merkezleri nedeniyle yeraltı suları zaten büyük bir baskı altında. Nükleer santral inşaatında çalışacak 30 bin, işletme aşamasında ise 4 bin personelin doğrudan içme suyu kaynaklarını kullanacak olması bu krize ek bir yük getirecektir. Trakya’nın en stratejik varlığı su. Bu kaynak çok dikkatli kullanılmalı.”

Soruna sadece Trakya ve Longoz Ormanları özelinde bakılmaması gerektiğini belirten Tolunay şunları söyledi:

“Sadece Longozlara odaklandığımız zaman resmin büyük kısmını gözden kaçırıyoruz. İğneada’dan başlayıp Çatalca’ya kadar uzanan bu kıyı hattı çok önemli balıkçılık alanlarına ve deniz çayırlarına sahip. Proje kapsamında buraya yapılacak liman ve derin deniz deşarjı gibi tüm unsurları bir arada ele aldığımızda, tahribatın denizden ve kıyılardan başlayarak iç kesimdeki ormanlara kadar yayılacağını, tüm denizel yaşamın olumsuz etkileneceğini görmemiz gerekiyor” dedi.

“Hiçbir iktidar 1 milyon yıllık depolama süreci garanti edemez”

Pınar Demircan ise “uranyum riskine” ve sivil bir maske altındaki nükleer silah tehdidine dikkat çekti:

“Uranyum zenginleştirme süreci, seyreltilmiş uranyum (mermi yapımı) üretimini; nükleer atıklar ise plütonyum elde edilmesini sağlar. Bu durum, nükleer enerjinin sivil bir maske altında dünyadaki nükleer silahlanmayı teşvik eden bir zemin hazırlamasına neden olur.”

Plütonyumun 240 bin yıllık ölümcül etkisi göz önüne alındığında, bugün dünyada hiçbir siyasi iktidarın 1 milyon yıl sürecek bir depolama sürecini garanti edemeyeceğini ifade eden Demircan, “Dahası, Almanya’da yapılan araştırmalar, santrallerin normal operasyon sürecinde bile 5 kilometrelik çapta yaşayan çocuklarda lösemi vakalarının arttığını kanıtlamıştır” dedi.

Radyasyonun ekosisteme karışmasının etkisinin herkes için eşit olmadığını belirten Demircan, şunları söyledi:

“Radyasyona bağlı kanser riski, her 2 yetişkin erkeğe karşılık; 3 kadında, 5 erkek çocukta ve tam 10 kız çocuğunda görülmektedir. Kız çocuklarının bu denli yüksek risk altında olması, aslında gelecekteki sağlıklı nesillerin de ipotek altına alınması demektir.”

Kaza riski her zaman var

Nükleer enerjiyi “bilimsel bir kumar” olarak tanımlayan, kaza yapmayacak nükleer santral versiyonunun üretilmediğini ifade eden Özgür Gürbüz, 70 yıllık nükleer enerji tarihinde 3 kazaya şahitlik edildiğini söyledi. Gürbüz’e göre her kazadan sonra bunun bir daha olmayacağı söylendi, ancak başka bir kaza beklenmeyen sebeplerle yine yaşandı:

“Amerika, Sovyetler Birliği, Japonya... O yüzden nükleer santrallerin güvenlik sorunu devam ediyor. O üç büyük nükleer kazanın ikisinde yeni reaktörler vardı. Yani Çernobil’deki reaktör de yeniydi. Amerika’daki Üç Mil Adası’ndaki reaktör de daha yeni açılmıştı. Yani yeni açılan reaktörler de kaza yapabiliyor. En son teknoloji demek, güvenli teknoloji demek anlamına gelmiyor.”

Sadece kaza değil, atık sorununun da henüz çözülmediğini ifade eden Gürbüz, özellikle kullanılmış yakıt çubuklarındaki plütonyum-239 gibi maddelerin yarılanma süresinin 24 bin yılı aştığını hatırlattı. Bunun üretilen atıkların milyonlarca yıl boyunca topraktan, sudan ve canlı yaşamından izole edilmesi gerektiği anlamına geldiğini söyledi.

*Bu haber, 8 Mayıs 2026 tarihinde Kısa Dalga'da yayınlanmıştır.

Çorlu Millet Bahçesi’ndeki tesisin ve kafenin işletmesini yapan TOKİ iştiraki Emlak Yönetim Hizmetleri Anonim Şirketi, tepki çeken uygulamalara imza attı. Millet Bahçesi’nde ücretsiz olan çay ve yarım litre pet şişe su artık saat 11.00’den sonra 20 liradan satılıyor.

Üstelik kafenin yanı sıra bahçesinde oturabilmek için yiyecek-içecek satın almak şart. Fiyatlara gelince; tost 75, kola, soğuk çay, meyve suyu çeşitleri ile Türk kahvesi 35, gazoz 40 lira.

İlk yıllarda böyle bir kural olmadığını belirten Çorlu sakinleri, evden yiyecek ve içecek getirenlerin görevliler tarafından uyarıldığını söyledi.

“Çayı bir defa demliyorlar”

Geçmiş uygulamalarla bugünü karşılaştıran Arif E., “Önceden çay gün boyu ücretsizdi. Şimdi çay vermemek için 11.00’e kadar bir defa demliyorlar, bilerek yenilemiyorlar. Yanında bir şeyler almak zorundasın, yoksa oturtmuyorlar. ‘Meşgul etmeyin burayı’ diyorlar” dedi.

“Burası aile parkı”

Emekli Filiz A. ise güvenlik görevlilerinin parkta oturmak isteyen gençleri alandan çıkardığını anlattı:

“Güvenliğin gençleri sürekli kaldırıp bahçe dışına çıkarmasına şahit oluyoruz. Bu durumdan çok rahatsızız. Gençler sadece otururken bile ‘Burası bir aile parkı’ deyip kaldırıyorlar. Güvenlikler insanları rahatsız ediyor.”

Hüseyin K., parkın eskiden çok kalabalık olduğunu, ancak bu uygulamalar nedeniyle kendisi dahil “kimsenin gitmek istemediğini” söyledi.

“Nereye şikayet ediyorsanız edin”

Parka çok yakın oturduğu için sık geldiğini ifade eden Bedriye A., “Burası devletin yeri, kafeler gibi davranmaları çok yanlış” diyerek, park yönetimini eleştirdi:

“’Masalara oturmak için çay almak zorundasınız’ diyorlar. Dışarıdan su alıp getirince de kabul etmiyorlar. ‘Buradan almanız lazım’ diyorlar. Kütüphanenin yanına açılmış, arkadaşlarla konuşunca bu sefer ‘Sessiz olun’ diyorlar. Burası eskiden böyle değildi. Yeni bir müdür geldi buraya. Biz ‘Böyle iş olur mu, burası normal kafe mi?’ deyince, ‘Gidin nereye şikâyet ediyorsanız edin, gidin CİMER’e şikâyet edin’ diyor.”

Vatandaşlar, değişikliklerin gerekçesini sorduklarında ise kendilerine “ücretsiz uygulamanın suiistimal edilmemesi” yatının verildiğini aktardı.

_{“Yatıp yuvarlanacaksınız”}

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Millet Bahçesi projesini 23 Mayıs 2018’de duyurmuştu. 24 Haziran 2018’deki seçimin önde gelen vaadi için “Anneler, alacaksınız çocuğunuzu çoluğunuzu yanınıza, gideceksiniz millet bahçesine, orada onlarla beraber yatıp yuvarlanacaksınız. Ya ne olacak, İngiliz’in Hyde Park’ı varsa, Amerikalının Central Park’ı varsa bizim de millet bahçemiz var” demişti.

Erdoğan aynı konuşmada ilk kez Millet Kıraathanesi projesini de anlatmıştı:

“Kütüphane ve içeride inşallah keki, çayı, kahvesi olacak ve buraya gençlerimiz, yaşlılarımız gelecek. Hem kitabını alıp okuyacak hem de çayı, kahvesi ücretsiz olacak. Yani buralar adeta hayata ne katacak, ruh katacak ruh.”

Erdoğan 11 Haziran 2018 tarihli Mardin mitinginde de kıraathanelerden söz etmiş, çay-kahve ile birlikte internetin de ücretsiz olacağını dile getirmişti.

300’den fazla millet bahçesi tamamlandı

Millet Bahçesi projesine ülke çapında 2018 yılında başlandı. Hedef, 81 ilde millet bahçelerinin oluşturulmasıydı. 2020 yılında, 81 ilde 81 milyon metrekarelik millet bahçesi hedefi konuldu.

Bakanlığın verilerine göre bugüne kadar 313 millet bahçesinin yapımı tamamlandı. 231 millet bahçesinin yapım çalışmaları ise devam ediyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2023 yılında yaptığı açıklamada hedefi yükseltti; 2028’e kadar 100 milyon metrekare büyüklüğünde 500 millet bahçesi yapılacağını söyledi.

Çorlu Millet Bahçesi, 7,4 milyona mal oldu

Çorlu Millet Parkı ise yıkılan Çorlu Devlet Hastanesi’nin arazisine yapıldı. TOKİ, Nisan 2020’de bahçenin yapımı için açık ihale düzenledi. En düşük teklifi ERB Yapı Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi verdi. Şirket ile TOKİ arasında, Haziran 2020’de 7,4 milyon lira bedelle sözleşme imzalandı. İnşaat ve peyzaj çalışmaları 2022’de tamamlandı; park aynı yıl hizmete açıldı.

*Bu içerik, 14 Ekim 2026'da Kısa Dalga'da yer almıştır.

Engelleri aşarak ısrarını sürdüren şirket, mahkeme kararlarına ve bölgedeki canlı yaşamını tehdit etmesine rağmen bu kez faaliyet kapasitesini yıllık 10 bin tondan 396 bin tona yaklaşık 37,5 kat artışla çıkarmak için 13 Ekim 2026'da yeniden başvuru yaptı. Edirne Çevre Gönüllüleri Derneği Başkanı Ayten Eren, şirketin "sal pompa ile zararsız temizlik yapıyoruz" savunmalarına ve geçmişteki yargı kararlarına rağmen binlerce tonluk kapasite artışıyla yeniden kapıya dayanılmasına tepki gösterdi.

Edirne’de Meriç Nehri’nin ekolojik dengesini ve yaşam alanlarını yıllardır tehdit eden kum-çakıl madenciliği ve kapasite artışı krizinde sular durulmuyor. 2021 yılında başlatılan ve sivil toplumun açtığı dava sonucu Edirne İdare Mahkemesi’nin 22 Eylül 2022 tarihli kararıyla “ÇED Gerekli Değildir” kararı iptal edilen proje, şirketin yeni hamlesiyle yeniden gündeme geldi. Danıştay Altıncı Dairesi’nin de idarenin yürütmenin durdurulması istemini oybirliğiyle reddettiği geçmişteki hukuki zafere rağmen şirket, 13 Ekim 2026 tarihinde hazırlattığı yeni Proje Tanıtım Dosyası (PTD) ile kapasiteyi devasa boyutlara taşımak istiyor.

_{Mevcut Kapasite 10 Bin Tondan 396 Bin Tona: 37,5 Katlık Dev Artış}

Şirketin yeni PTD başvurusundaki en çarpıcı detay, kapasite artışının boyutu oldu. Geçmiş dosyalarda yıllık işlem kapasitesi 10 bin ton/yıl civarında gösterilirken, yeni hazırlanan dosyada kırma-eleme-yıkama tesisinin kapasitesinin 396 bin ton/yıla çıkarılmak istendiği ortaya çıktı. Yaklaşık 37,5 katlık bu devasa artış, Meriç yatağından çekilecek malzemenin miktarını ve nehir üzerinde yaratılacak kümülatif baskıyı katbekat artırıyor.

_{“Doğal Varlıkların Korunması Bir Tercih Değil, Anayasal Sorumluluktur”}

Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Edirne Çevre Gönüllüleri Derneği Başkanı Ayten Eren, Meriç Nehri’nin rant projelerine feda edilemeyeceğinin altını çizerek şunları kaydetti:

“Meriç Nehri; su varlıkları, tarım alanları, kıyı ekosistemi ve biyolojik çeşitliliğiyle ortak yaşam kaynağımızdır. Doğal SİT statüsündeki bu alanın korunması, kısa vadeli ticari çıkarlara feda edilemez. Anayasa’nın 56. maddesi uyarınca çevreyi korumak devletin ve vatandaşların ödevidir. Yetkili kurumları; önceki yargı kararlarını ve bilimsel raporları dikkate almaya, kapasite artışı talebini reddetmeye ve bu projeye izin vermemeye çağırıyoruz. Şirketin bir önceki projesine ilişkin ‘ÇED Gerekli Değildir’ kararı, derneğimizin de dahil olduğu dava sonucunda 2022 yılında iptal ettirilmişti. Mahkemenin ortaya koyduğu bilimsel eksiklikler ve Trakya Üniversitesi akademik raporunda belirtilen ekolojik risklerin hiçbiri kalkmadığına göre böyle bir proje kabul edilemez.”

Eren, Meriç Nehri’nin ‘Nitelikli Korunan Doğal SİT Alanı’ statüsüne geri alınması yönünde de çağrıda bulunarak,

“Yetkili kurumları, doğal varlıklarımızı koruma yönündeki anayasal sorumluluklarını yerine getirmeye, kapasite artışına karşı ret kararı almaya ve Meriç Nehri’ni tekrar ‘Nitelikli Korunan Doğal SİT Alanı’ statüsüne geri almaya çağırıyoruz. Doğal varlıkların korunması bir tercih değil, devletin anayasal sorumluluğudur” ifadelerini kullandı.

_{Şirketin “Taşkın Önleme” Savunmasına Hukuki ve Bilimsel Yanıt}

Şirket ve idare tarafı Danıştay temyiz süreçlerinde ve PTD metinlerinde faaliyetin Meriç Nehri’ndeki taşkınları önlemek amacıyla “rüsubat temizliği” olduğunu ve 4373 sayılı Taşkın Sulara Karşı Korunma Kanunu kapsamında “kamu yararı” taşıdığını savunsa da, çevreciler bu argümanın ticari madenciliği maskelemek için kullanıldığının altını çiziyor.

Şirket avukatlarının Danıştay’a sundukları savunmalarda nehir içindeki kazı ve patlatma iddialarını reddederek “Yüzen sal üzerine monte edilmiş dalgıç pompa (sal pompa) ile evdeki elektrikli süpürge mantığıyla sadece gevşek malzeme çekiliyor, nehir tabanına dokunulmuyor” şeklindeki savunmaları ise uzman raporlarıyla çelişiyor. Trakya Üniversitesi akademisyenlerinin geçmişte hazırladığı bilimsel raporda; nehir yatağından sürekli malzeme çekilmesinin taban derinleşmesine, kıyı erozyonuna, yeraltı sularının kirlenmesine ve tarihi köprülerin temel pabuçlarının oyulmasına yol açacağı net bir şekilde ortaya konulmuştu.

_{“Kamu-Özel İştiraki” Maskesi ve Doğal Sit Çelişkisi}

Şirketin PTD sürecinde projeyi Edirne Nakliyat Madencilik A.Ş. (%50 Edirne İli Çevre Koruma Vakfı, %50 Arda Kum ortaklığı) üzerinden “kamu-özel işbirliği ve sıfır atık” formülüyle pazarlamaya çalışması da dikkat çeken bir diğer unsur. Temyiz dilekçelerinde üretilen beton ve parke taşlarının köylere, belediyelere ve KÖYDES projelerine ucuz verildiği, faaliyetin durması halinde 93 işçinin işsiz kalacağı ve kamu zararı oluşacağı savunulsa da, sivil toplum “kamu yararı” kavramının ticari ranta kurban edilemeyeceğini vurguluyor.

Öte yandan, projenin yürütülmek istendiği alanın Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün 30 Haziran 2026 tarihli Olur’u ile revize edilerek tescil edilen “Doğal Sit – Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı” statüsünde bulunması, projenin ekolojik meşruiyetini baştan tartışmalı hale getiriyor. Şirketin Maden Kanunu’nun 109. maddesindeki “kazanılmış hak” argümanına sığınarak kapasite artırmaya çalışması, Meriç’in ekolojik bütünlüğünü hiçe sayan bir hukuki kılıf olarak değerlendiriliyor.

Edirne Çevre Gönüllüleri Derneği, geçmişteki mahkeme kararlarını ve Trakya Üniversitesi’nin bilimsel uyarılarını hatırlatarak, Çevre İl Müdürlüğü’nden bu olağanüstü kapasite artışı talebinin reddedilmesini talep ediyor. Meriç Nehri’nin geleceği şimdi bakanlığın vereceği karara kilitlenmiş durumda.

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: @sespayi

Bölgenin Üzerindeki Görünmez Kabus

Trakya’da herhangi bir köye gittiğimizde köyün girişinde ya da çok yakınında bir taş ocağına rastlamak sıradan bir manzara haline geldi. Medyanın pek göstermediği bu tablo, yerelde büyük bir kuşatmaya işaret ediyor. Polen Ekoloji Kolektifi’nden Levent Büyükbozkırlı, bu kuşatmanın sadece Trakya ile sınırlı kalmadığını, ülkenin her yerinde benzer bir tablonun yaşandığını belirtti.

Büyükbozkırlı, araçla karayolunda seyahat ederken etrafa bakıldığında yarım saat geçmiyor ki maden ocaklarıyla delik deşik edilmemiş bir dağ veya tepe görülmediğini vurguladı ve durumu “dehşet verici” olarak nitelendirdi. Taş ocaklarının metalik madenlere oranla daha küçük alanlarda faaliyet göstermesi ve zehirli kimyasallar kullanmaması nedeniyle çevreye zararsız işletmeler gibi gösterildiğine dikkat çeken Büyükbozkırlı, ÇED süreçlerinde Ek-2’ye tabi olmalarının ve çabucak “ÇED gerekli değil” kararı almalarının bunun en açık kanıtı olduğunu ifade etti. Ancak gerçeklerin hiç de gösterildiği gibi olmadığını vurgulayan Büyükbozkırlı, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Civarda yaşayan insanlara etkilerinden başlarsak; kayaları dinamitle patlatmalar düşük düzeyde deprem etkisi yaratır. Bunu sadece sarsıntılar olarak değerlendirmek doğru olmaz: yakındaki evlerin camları kırılabilir, duvarlarda çatlaklar oluşabilir. Sarsıntıya aşırı gürültü de eklendiğinde ve bunun uzun süre devam ettiği düşünüldüğünde insanlarda psikolojik rahatsızlıklara neden olacaktır.”

Gürültü kirliliğinin sadece dinamitten kaynaklanmadığını, ocak çevresindeki kamyon trafiğinin de bu duruma eşlik ettiğini dile getiren Büyükbozkırlı, kazı çalışmaları sırasında taş ocağının sürekli toz ürettiğini ve rüzgarla bu tozun geniş alanlara yayıldığını aktardı. İşçilerin ve yakın çevrede yaşayanların kanser, astım, solunum yolu hastalıkları ile göz ve burun alerjileri gibi sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kaldığını belirtti. 10 mikronun altındaki partiküllerin akciğere veya kan dolaşımına girerek başka hastalıklara da zemin hazırladığını ifade etti.

Ekosistem ve Tarım Derin Tehdit Altında

Edirne, Tekirdağ ve Kırklareli’nde sadece tek bir ilde bile 70’e yakın maden ve taş ocağı bulunuyor. Tarım bölgesi olan Trakya’yı bekleyen senaryonun oldukça karanlık olduğunu belirten Büyükbozkırlı, Istrancalar ve Longoz Ormanları gibi korunması gereken alanların da bu ocaklardan doğrudan etkilendiğini söyledi. Normal şartlarda bu ekosistemlerin ve tarım havzalarının bu tür kararları ve ÇED olumlu raporlarını asla alamaması gerektiğini vurgulayan Büyükbozkırlı, şu ifadeleri kullandı:

“Çok üzülerek şu gerçeği dile getirmem gerekir ki Trakya benzersiz doğasına, verimli tarım alanlarına rağmen tamamen gözden çıkarılan bir bölge! Silivri İstanbul’un çöplüğü durumunda. Yine İstanbul’un sanayi tesislerinin çok önemli bir kısmı onlarca yıl önce Çorlu-Çerkezköy civarına taşındı ve devasa OSB’lerin sayısı 10’un üzerinde.”

Sanayi tesislerinin Trakya’nın tarıma ayrılması gereken yeraltı sularını tüketerek önemli oranda bitirdiğini belirten Büyükbozkırlı, zehirli atıksuların arıtılmadan Ergene nehrine verilmesiyle hem nehrin hem de geniş tarım alanlarının zehirlendiğini aktardı. Yakın geçmişte devreye giren derin deşarj sistemi ile bu zehirli atıkların Marmara Denizi’ne boşaltıldığını ve Marmara’ya son darbenin vurulduğunu dile getirdi.

Trakya’nın aynı zamanda metalik maden ruhsat sahaları ve geniş alanlara yayılan kömür yıkama tesisleri ile kuşatıldığını belirten Büyükbozkırlı, Longoz Ormanlarında kurulması kararı alınan üçüncü nükleer santral ile doğalgaz arama ve çıkarma ruhsat sahalarının bölgenin nefesini keseceğini ifade etti. Doğalgaz arama faaliyetlerinde sosyo-çevresel zararları çok fazla olan hidrolik kırma yönteminin uygulandığını ve bunun derhal yasaklanması gerektiğini vurgulayan Büyükbozkırlı, tüm bu tahribatın kökeninde şirketlerin maliyetlerini düşürmek için vazgeçmedikleri “ucuz doğa” taleplerinin yattığını belirtti.

Yerel Direniş ve Emek Sömürüsü

Taş ocaklarının doğaya ve kırsal hayata verdiği zararların sadece kazı aşamasıyla sınırlı kalmadığını belirten Büyükbozkırlı, maden kapandıktan sonra rehabilitasyon çalışması yapılmadığını ve derin çukurların öylece bırakıldığını ifade etti. Bu çukurların çöp alanlarına dönüştüğünü, yağmur süreci ve kimyasal bozulmalarla oluşan zehirli sıvıların yeraltı sularını zehirlediğini aktardı.

Yoğun toz emisyonunun rüzgarla bitkilerin yapraklarını kaplayarak solunumu ve fotosentezi engellediğini, çiçeklenme mevsiminde meyve oluşumunu olumsuz etkilediğini belirten Büyükbozkırlı, dinamit patlatmaları ve derin kazılar nedeniyle yeraltı sularının akış yönlerinin değiştiğini ve zeytinliklerde verimin düştüğüne dair çok sayıda şikayet geldiğini bildirdi.

Trakya’daki bu çok katmanlı madencilik saldırısına karşı yaşam savunucularının kurması gereken ana dayanışma hattına değinen Büyükbozkırlı, şu çağrıyı yaptı:

“Halen sayıları çok olan ve sürekli yenileri açılan taşocaklarına karşı mücadelede öncelikle; bunların sınırlı kaynakları israf eden ve ciddi sosyo-çevresel yıkımlara yol açan mega projeler için, başta İstanbul olmak üzere büyük şehirlerde emekçi halkın ulaşım imkânı olmayan lüks konutların yapımı için, yine emekçi halkın alım gücünü aşan AVM’lerin yapımı için kullanıldıklarını ifşa etmenin önemli olduğunu düşünüyorum. Taşocakları halkın temel ihtiyaçları için açılmıyor, bunca tahribatın karılığında kamu yararı oluşmuyor. Mücadele bunlardan hesap sormayı öngörmeli.”

Mücadelenin aynı zamanda “emek sömürüsü”ne vurgu yapması gerektiğini belirten Büyükbozkırlı, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre 2013 ile 2025 yılları arasında en az 1.267 işçinin madenlerdeki iş cinayetlerinde hayatını kaybettiğini, bu ölümlerin dörtte birinin taş ocakları ve mermer ocaklarında meydana geldiğini kaydetti. Büyükbozkırlı, mücadelenin ana hatlarının “emek sömürüsünün engellenmesi” ve “müştereklerin korunması” olması gerektiğini sözlerine ekledi.

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: @sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Doğa tahribatını ve yerel halkın sesini duyurduğumuz dosya haberimizin üçüncü bölümünde, çevre sorunlarını ve doğada yaşanan tahribatı uzun yıllardır sahada takip eden isimle bir araya geldik. Araştırmacı gazeteci İbrahim Gündüz ile taş ocaklarının doğaya, tarım alanlarına ve su kaynaklarına etkilerini ile bölgede yaşayan insanlara yarattığı sorunları konuştuk.

“Taş ocakları da doğayı yok eden bir madencilik faaliyetidir”

Taş ocaklarının yalnızca ormanları ve dağları değil, tarım alanlarını, su kaynaklarını ve köylerdeki yaşamı da etkilediğini belirten İbrahim Gündüz, işletmelerin faaliyetlerini tamamladıktan sonra araziyi eski hâline getirecekleri yönündeki vaatlerin gerçeği yansıtmadığını savundu.

Taş ocakları, çoğu zaman yol ve inşaat projelerinin ihtiyaç duyduğu ham maddeyi sağlayan işletmeler olarak ele alınıyor. Ancak bu faaliyetlerin yürütüldüğü alanlarda ormanların kesilmesi, dağların dinamitlerle parçalanması, toz oluşumu ve su kaynaklarının zarar görmesi, bölgedeki doğal yaşamı ve tarımsal üretimi de etkiliyor. Gündüz, taş ocaklarının yarattığı tahribatın yalnızca işletme sahasıyla sınırlı olmadığını, çevresindeki köylerde yaşayan insanların gündelik hayatına da yansıdığını söyledi.

Taş ocakçılığının da mermer, altın ve bakır madenciliği gibi bir madencilik faaliyeti olduğuna dikkat çeken Gündüz, bu faaliyetlerin başlangıç aşamalarında benzer bir tahribat yarattığını belirtti. Ormanların kesilmesi, bitki örtüsünün ortadan kaldırılması, dinamitlerle dağların parçalanması ve su kaynaklarının zarar görmesinin farklı madencilik türlerinde ortak sonuçlar doğurabildiğini ifade eden Gündüz, temel farkın sonraki aşamalarda kullanılan işlemler ve faaliyetlerin kapsamı olduğunu kaydetti.

“Geride bir cehennem çukuru bırakıyorsunuz”

Madencilik faaliyetlerinin doğa üzerindeki etkilerinin yalnızca çıkarılan ham maddeyle değerlendirilemeyeceğini belirten Gündüz, işletme sahalarında yaşanan dönüşümün toprağı, ormanı ve su kaynaklarını birlikte etkilediğini söyledi.

"Taş ocağı açılan alanlarda öncelikle ormanlar kesiliyor, ardından bitkilerin gelişmesi ve canlıların yaşamını sürdürmesi açısından hayati önem taşıyan üst toprak ortadan kaldırılıyor. Dinamit kullanımıyla dağlar parçalanıyor ve yer altındaki su sistemleri ciddi zarar görebiliyor. Çıkarılan taş işlenerek başka bölgelere gönderildikten sonra ise geride büyük ölçüde tahrip edilmiş bir arazi kalıyor."

İşletmelerin faaliyetlerini tamamladıktan sonra sahayı eski hâline getirecekleri yönündeki açıklamalarını eleştiren Gündüz, bu vaadin nasıl gerçekleştirileceğinin sorgulanması gerektiğini vurguladı.

“Sonra bir yıl, iki yıl, üç yıl, beş yıl orayı binlerce, on binlerce ton dinamit kullanarak paramparça edip kaymak gibi oyuyorsun. Ondan sonra çıkardığını un ufak edip sağa sola gönderiyorsun. Geride ne bırakıyorsun? Bir cehennem çukuru bırakıyorsun.

Taş ocakları ve madencilik faaliyetlerinin yarattığı bu tahribat, yalnızca araziye yeniden toprak serilmesiyle giderilebilecek bir süreç değildir. Dağın fiziksel yapısı, bitki örtüsü ve su sistemleri kökten değiştiği için alanın eski ekolojik özelliklerine kavuşması son derece güçtür; doğal coğrafyanın yeniden oluşması milyonlarca yıl alabilir.”

Tarımsal üretim ve köy yaşamı da etkileniyor

Taş ocaklarının etkilerinin işletme sınırlarının dışına taşındığını belirten Gündüz, özellikle dinamit patlatılmasıyla ortaya çıkan tozun tarımsal üretim ve çevredeki canlılar açısından önemli bir sorun oluşturduğunu ifade etti. Tozun bitkilerin gelişimini olumsuz etkileyebildiğini, patlatmaların ise hayvanları ürküterek doğal yaşamı bozabildiğini söyledi.

Gündüz, Ordu’da yaşadığı köyün yaklaşık bir kilometre yukarısında, liman ve yol yapımı gerekçesiyle bir taş ocağı açıldığını anlattı. Köylülerin başlangıçta projeye karşı çıktığını belirten Gündüz, bölgede yüzlerce dönüm arazinin parçalandığını ve faaliyetlerin sürdüğünü aktardı.

Bölgedeki taş ocağının fındık üretimi yapan, meyve yetiştiren ve tarımla geçinen köylüleri etkilediğini söyleyen Gündüz, dinamit patlatılmasıyla oluşan tozun yanı sıra sarsıntıların da insanların yaşamını zorlaştırdığını dile getirdi.

"Patlatmaların yerleşim yerlerine yakın alanlarda gerçekleştirilmesi evlerde hasar riskini artırıyor. Farklı bölgelerde kayaların evlerin üzerine düştüğü ve insanların yaralandığı örnekler bulunuyor. Gürültü ve toz da bu sürecin en önemli parçaları; dolayısıyla taş ocaklarının yerleşim alanlarına yakınlığına karar verilirken bu etkiler ayrıntılı biçimde değerlendirilmelidir. Dinamit patlatıyorsunuz. Canlıların yaşadığı, insanların yaşadığı bir coğrafyada siz dinamit patlatıyorsunuz. Taş ocaklarının yerleşim yerlerinin yakınına açılmasına asla izin verilmemelidir."

“Su kaynaklarını yok edersen göller kurur”

Gündüz, madencilik faaliyetlerinin su kaynakları üzerindeki etkilerinin de göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti. Dağların ve yer altındaki su sistemlerinin su döngüsü açısından önem taşıdığını ifade eden Gündüz, bu alanlarda meydana gelen tahribatın çevredeki su varlığını da etkileyebileceğini söyledi.

"Burdur, Salda, Eber ve Eğirdir göllerindeki kurumaya baktığımızda, gölleri besleyen dağların ve su kaynaklarının nasıl zarar gördüğünü mutlaka değerlendirmeliyiz. Kuraklığı yalnızca iklim değişikliğiyle açıklamak asla yeterli değildir; insan faaliyetlerini ve arazi üzerindeki müdahaleleri de ele almak zorundayız. Dağlar en önemli su kaynaklarımızdır; sen o su kaynaklarını paramparça edersen geride ne kalmasını bekliyorsun?"

“Eski hâline getireceğiz demek bir masal”

Madencilik şirketlerinin faaliyetlerini tamamladıktan sonra arazileri eski hâline getirecekleri yönündeki açıklamalarını eleştiren Gündüz, tahrip edilen bir alanın yeniden düzenlenmesi ile doğal yapısının geri kazandırılması arasında fark bulunduğunu belirtti.

Gündüz, dağın eski biçimine kavuşturulması, arazinin yeniden toprakla örtülmesi ve bitki örtüsünün oluşturulmasının büyük bir çalışma ve maliyet gerektirdiğini söyledi. İşletmelerin şehir ve köylere yakın alanları tercih etmesinde ulaşım ve maliyet avantajlarının da etkili olabileceğini ifade etti.

"Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporlarının hazırlanması tek başına asla yeterli değildir. Asıl mesele, belirlenen koşullara uyulup uyulmadığı ve faaliyetlerin sonuçlarının gerçekten denetlenip denetlenmediğidir. Gidin dünyanın neresine giderseniz gidin; bunun binlerce, yüz binlerce örneğini görürsünüz. Afrika’da görürsünüz, Güney Amerika’da görürsünüz, Türkiye’de görürsünüz. Madencilik faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan tahribat farklı coğrafyalarda da aynı yıkımla karşımıza çıkmaktadır."

“Köylüyü ve çiftçiyi koruması gereken kurumlar var”

Gündüz, Taş ocaklarının açıldığı bölgelerde, durumun sorumluluğunun yalnızca köylülere yüklenemeyeceğini ifade etti.

“Taş ocaklarının açıldığı bölgelerde, bu durumun sorumluluğu yalnızca köylülere yüklenemez. Çiftçiler ve üreticiler zaten yoğun bir çalışma temposu içinde yaşamlarını sürdürmeye çalışıyorlar. Vatandaşları korumakla görevli kamu kurumlarının asıl görevi çevreyi, tarım alanlarını ve yerleşim yerlerini korumaktır. Ancak bu kurumlar üreticileri korumak yerine kimi zaman madencilik projelerinin savunucusu gibi hareket ediyorlar. Köylülere istihdam ve ekonomik kazanç vaatleriyle yaklaşılıyor, ancak bu vaatler uzun vadede ortaya çıkabilecek çevresel ve toplumsal sonuçların önüne geçmemelidir.” diyerek geçmişte yaşanan benzer senaryolara dikkat çekti;

“Akbelen, Bergama, Kaz Dağları, Karadeniz ve İliç’teki mücadeleler ortadadır; madencilik faaliyetleri farklı bölgelerde benzer yıkımlara ve tartışmalara yol açıyor. Köylüler çevrelerindeki değişimi gözlemleyerek ve başka bölgelerde yaşananlardan ders çıkararak topraklarına sahip çıkabilirler.

Gazetecilerin ve çevre mücadelesi yürüten kişilerin bu süreçte bilgi paylaşımı yapması son derece önemlidir. Köylü bunu görerek, işte sizin yaptığınız haberlerle, bizim konuşmalarımızla, çok mücadele veren her bölgede insanları dinleyerek, kendileri görerek sahip çıkacak toprağına.” dedi.

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: @sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Yurttaşların kendilerini ve sağlıklarını bu denklemin merkezine koymadıklarını fark etmemiz haber dosyasında yerini aldmasına sebep oldu. Halk sağlığı uzmanımızın da bilimsel verilerle ortaya koyduğu üzere, taş ocakları sessizce insan yaşamını da tehdit ediyor.

Doğa tahribatını ve yerel halkın sesini duyurduğumuz dosya haberimizin ikinci ayağında, madencilik faaliyetlerinin göz ardı edilen en büyük maliyetine, yani halk sağlığına odaklanıyoruz. Serinin ilk bölümünde taş ocaklarının toprak ve tarım üzerindeki yıkıcı etkilerini Ziraat Mühendisleri Odası ile masaya yatırmıştık; şimdi ise bu endüstriyel tesislerin insan yaşamı, solunum yolları ve toplumsal yaşam üzerinde yarattığı derin tehlikeleri, Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Faruk Yorulmaz‘ın değerlendirmeleriyle ele alıyoruz.

Madencilik her ülke için ekonomik ve günlük yaşamın sürdürülebilirliği açısından vazgeçilmez bir faaliyet alanı olsa da, bu faaliyetlerin insan toplumunu ve çevre sağlığını tehdit etmeyecek yer ve biçimde yürütülmesi hayati bir zorunluluktur. Ancak ne yazık ki uygulamada bunun tersi örnekler oldukça fazla sayıdadır.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün (MAPEG) paylaştığı resmi veriler, Türkiye genelinde arama izinleri haricinde fiilen faaliyette olan aktif taş ocağı sayısının 2 bin 788 olduğunu gösteriyor. Kurumun 2025 yılının son aylarında CİMER bilgi edinme başvurularına verdiği yanıtlara göre ise Edirne’de 17, Kırklareli’nde 40 ve Tekirdağ’da 31 olmak üzere Trakya genelinde toplam 88 adet II-a grubu maden işletme ruhsat sahası bulunuyor.

Ancak bölgedeki doğa tahribatını yakından takip eden çevreciler ve hak savunucuları, kağıt üstündeki bu rakamların gerçeği yansıtmadığını; yalnızca tek bir şehirde bile ruhsatlandırılan vefiilen çalışan taş ocağı sayısının 60’ın çok üzerinde olduğunu vurgulayarak resmi istatistiklerin sahadaki yıkımın boyutunu gizlediğine dikkat çekiyor.

Kuruluşundan Kapanışına Kadar Ekolojik ve Sağlıksal Riskler

Maden kanununda 1. ve 2. grup madenler arasında yer alan çakıl, kalsit, dolomit ve kalker gibi kayaçların çıkarıldığı taş ocakları, genellikle açık madencilik yöntemiyle yürütülmektedir. Üzerindeki bitki örtüsü ve toprak tabakası kaldırıldıktan sonra patlayıcılar yardımıyla parçalanan kayalar, tesislere taşınarak kırma, sınıflama ve depolama işlemlerinden geçmektedir.

Prof. Dr. Faruk Yorulmaz, bu sürecin üç aşamasında (kuruluş, işletme ve faaliyetin sonlandırılması) toplum ve çevre sağlığını tehdit eden pek çok risk barındırdığına dikkat çekiyor. Özellikle faaliyet sonrasına ve rehabilitasyon süreçlerine değinen Yorulmaz, sahaların terk edilmesi durumunda karşılaşılan tehlikeleri şu sözlerle vurguluyor:

“Üzerindeki toprak ve bitki örtüsü kaldırılarak taşın çıkarıldığı alanda kalan çukur, atık halindeki taş, çalışanların ve iş makinalarının atıkları ile dolu bir alan geride kalmaktadır. Bu alanın yeniden toprakla doldurulması yerine, başka yerlerden getirilen moloz ve çöplerin ve ölen hayvanların leşlerinin atıldığı bir alan haline gelebilmekte ve burada toplanan kirleticilerin yağışlarla yer altına inerek yer altı sularını, buharlaşma yolu ile havaya karışarak rüzgarlar ile uzak mesafelere ulaşması riski ortaya çıkabilmektedir.”

Maden Kanunu’nun 3. maddesinde “Rehabilitasyon” tanımı ve bu çalışmaların giderleri için özel bir rehabilitasyon bedeli hesabı öngörülmüş olsa da, sahaların terk edildikten sonra yarattığı ekolojik riskler toplumsal sağlığı tehdit etmeye devam ediyor.

Toplum ve Çevreyi Tehdit Eden Temel Faktörler

Kuruluş, işletme ve kapanış aşamalarının tümünde ortaya çıkabilecek ve doğrudan halk sağlığını hedef alan olumsuz faktörler uzmanlar tarafından şu başlıklar altında inceleniyor:

• Hava Kirliliği (Toz): Kayaların delinmesi, çıkarılması, parçalanması ve taşınması aşamalarında silisyum ile birlikte kayanın bileşiminde bulunan diğer tüm maddelere ait tozlar havaya karışmaktadır. Patlayıcı kullanımı da bu toz üretimine ciddi katkı sağlar. Bu tozların içinde silisyum ile birlikte sağlık açısından çok ciddi sorunlara yol açabilecek ağır metallere ait tozların da bulunabileceği dikkate alınmalıdır. Rüzgâr etkisiyle ocaktan ya da işleme tesislerinden çevreye yayılan bu tozlar; silikozis gibi akciğer toz hastalıkları, KOAH, astım ve içeriğindeki kimyasallara bağlı akciğer kanseri riskini tetiklemektedir. Özellikle çocuklarda, gebelerde, emziklilerde, yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda bu risk çok daha yüksek düzeylerdedir. Akciğer alveollerine kadar inebilen, çapı 2.5 mikrondan küçük PM 2.5 tozlar ise tehdidi katlamaktadır.

• Gürültü: Yol yapımı, malzeme sevkiyatı, ocak ve tesis operasyonları ile patlayıcılardan kaynaklanan ani gürültüler; işitme sorunlarının yanı sıra uyku bozuklukları, stres, kaygı, kalp çarpıntısı ve hipertansiyon gibi rahatsızlıklara neden olmaktadır.

• Titreşim ve Patlama: Patlatmalı ocaklardaki sarsıntılar, ağır vasıta trafiği ve makinelerin yarattığı titreşimler çalışanlarda ve yakın çevrede yaşayanlarda sağlık riskleri doğururken; patlamalar binalarda çatlamalara, korku, tedirginlik ve uykusuzluğa yol açmaktadır.

• Toprak, Bitki ve Su Kaynaklarında Kirlenme: Faaliyetler sırasında yayılan zararlı tozlar tarım toprakları ve bitkiler üzerinde birikerek verimliliği düşürmekte, hayvan sağlığını ve tarımı olumsuz etkilemektedir. Benzer şekilde deniz, akarsu, göl ve gölet gibi yüzeyel su kaynakları kirlenirken, patlatma ve kazı işlemleri yeraltı su kaynaklarını da tehlikeye atmaktadır.

• Sosyal ve Psikolojik Etkiler: Tüm bu olumsuzluklar bölge halkı üzerinde yoğun bir kaygı, korku ve huzursuzluk yaratmakta; tarım ve hayvancılığın darbe alması ekonomik çöküntüye ve nihayetinde göç dalgalarına zemin hazırlamaktadır.

Su Havzaları ve Dere Mutlak Koruma Alanları Yeterince Korunuyor mu?

Mevzuatta içme suyu barajları veya göl yataklarına doğrudan mesafenin en az 2.000 metre (2 kilometre) olması gerektiği, 2 kilometrenin dışındaki havzalarda ise su kaynağının kirletilmeyeceğinin teknik olarak garanti edilmesi şartı yer alıyor. Ayrıca içme suyu havzasını besleyen ve kurumayan derelerin her iki tarafındaki 15 metrelik şeritler içerisinde taş ocağı faaliyeti yürütülemeyeceği ve malzeme dökülemeyeceği hükme bağlanmıştır.

Ancak Prof. Dr. Faruk Yorulmaz, mevcut yasal mesafelerin ve koruma bantlarının bölgenin coğrafi, iklimsel ve kümülatif riskleri karşısında yetersiz kaldığının altını çizerek şu kritik uyarıda bulunuyor:

“Bölgenin coğrafi ve iklim özellikleri, bölgede mevcut çevre ve insan sağlığı açısından risk yaratan başka kuruluşların varlığı ve sayı ya da kirletici özellikleri yönünden durumu, ulaşım durumu, halkın geçim kaynakları gibi durumlara bağlı olarak, gelecek projeksiyonları da yapılarak mümkün olduğu kadar bu tür kirletici tesislerin insan ve çevre sağlığına zarar vermeyecek kadar uzak mesafelerde kurulması gereklidir. Bu kapsamda kurulması planlanan tüm tesis ve ocaklar için ÇED raporuna ek olarak, Sağlık Etki Değerlendirmesi (SED) raporu da düzenlenerek çevre ve toplum sağlığına zarar vermesinin engellenmesi olmazsa olmaz kural olmalıdır. Mevcut belirlenmiş olan mesafelerin, bu anlamda yeterince güvenli olmayacağı düşüncesindeyim.”

Hangi Belirtiler Hayati Önem Taşıyor? Ne Zaman Sağlık Kurumuna Başvurulmalı?

Bölgede yaşayan ve çevresel risklere maruz kalan kişilerin vücutlarının verdiği sinyalleri dikkate alması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Faruk Yorulmaz, en erken dönemde doktora başvurulması gereken durumları şu sözlerle özetliyor:

“Sayılan gruplar içinde bebek ve çocukların, gebelerin ve kronik hastalığı olanların söz edilen bu çevresel riskler olmasa da düzenli biçimde sağlık kontrollerinin yapılması şarttır. Bu gruplar da dahil olmak üzere sayılan risklere maruz kalan insanların en fazla bir haftada iyileşmeyen nefes almada güçlük, öksürük, balgam, çarpıntı, tansiyon yüksekliği, istemsiz kilo kaybı, çabuk yorulma, uykusuzluk, huzursuzluk, işitme kaybı, ateş gibi belirtileri olduğunda bir sağlık kuruluşuna başvurarak sorunun en erken dönemde tanısının konulup tedavisinin yapılması kimi zaman kötü sonuçlardan tümüyle kurtulmada hayati önemde olduğu unutulmamalıdır.”

^{Kuzulu Köyü halkın katılım toplantısı; Doku Derneği Başkanı Göksal Çidem, Kuzulu Köyü Muhtarı Şaban Turan}

Ses Payı olarak, doğanın, tarım topraklarının, su kaynaklarının ve en önemlisi halk sağlığının ekonomik çıkarlara kurban edilmemesi gerektiği gerçeğinin altını çiziyor; dosya haberimizin bu kritik adımıyla okurlarımızı uyarmaya devam ediyoruz. Yeni yazılarımızda buluşmak üzere abone olmayı unutmayın!

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Yüzme Suyu Takip Sistemi verilerine göre Süleymanpaşa’daki Değirmenaltı Plajı ve Marmaraereğlisi sahilinde “kalite sınıfı zayıf” uyarısı verilirken, bölgeye kanalizasyon sularının deşarj edildiği iddiaları endişeleri artırdı.

Konuyu sorduğumuz Tekirdağ Tabip Odası Başkanı Prof. Dr. Burcu Tokuç, sürekli kirli su deşarjının denizin doğal temizlenme kapasitesini aşacağını belirterek, “Kıyı boyunca mikrobiyolojik kirlenme kalıcı hale gelebilir” uyarısında bulundu. Halkın ve yazlıkçıların akın ettiği bu plajların durumu yerinde araştırılırken, önümüzdeki yaz tatilcileri nasıl bir tablonun karşılayacağı ise şimdiden büyük bir soru işareti.

Tekirdağ sahilleri, plajları ile tatil yapılabilecek şehirlerden biri ama plajlardaki ağır koku ve kanalizasyon iddiası akıllarda soru işareti bırakıyor. Değirmenaltı ve Marmaraereğlisi plajlarında arıtılmadan denize deşarj edildiği öne sürülen evsel atıkların yarattığı mikrobiyolojik tehlikeyi ve halk sağlığı risklerini; yurttaş anlatımları, resmi veriler ve Prof. Dr. Burcu Tokuç’un uyarılarıyla derledik.

Uzman Uyarısı: Evsel Atıklar ve Mikrobiyolojik Tehlike

Sahile yakın binaların yağmur suyu hatları haricinde evsel atıklarının usulsüzce denize döküldüğü iddiaları değerlendiren Prof. Dr. Burcu Tokuç, evsel atık suların hiçbir arıtma işleminden geçirilmeden doğrudan yağmur suyu hatlarıyla denize ulaştığı senaryonun çok ciddi bir halk sağlığı sorunu yarattığına dikkat çekiyor. Tokuç, bu suların yalnızca organik kirlilik içermediğini, insan dışkısından kaynaklanan çok sayıda hastalık etkenini de barındırdığını belirtiyor.

Sürekli kirli su deşarjının denizin doğal temizlenme kapasitesini aşarak kıyı boyunca mikrobiyolojik kirlenmeyi kalıcı hale getirebileceğini vurgulayan Tokuç, “İddialar doğruysa sorun büyük” uyarısında bulunuyor. Binlerce insanın serinlemek için sıklıkla uğradığı bu plajların durumunu yerinde araştırdığımız haberde, gelecek yaz sezonunu nasıl bir senaryonun karşılayacağı ise şimdiden büyük bir merak konusu.

Tokuç, atık su iddiaları doğruysa halk sağlığı sorununa dikkat çekti;

“Evsel atık sular gerçekten yağmur suyu hatları aracılığıyla hiçbir arıtma işleminden geçirilmeden denize ulaşıyorsa, bu durum önemli bir halk sağlığı sorunudur. Evsel atık sular yalnızca organik kirlilik değil, aynı zamanda insan dışkısından kaynaklanan çok sayıda hastalık etkenini de içerir.

Tekirdağ’ın Süleymanpaşa ilçesindeki Değirmenaltı Plajı ve Salat Yağ Fabrikası Çamlık Plajında 7 Temmuz 2026 tarihindeki ölçümlerde Deniz Suyunda mikrobiyolojik parametreler olan Escherichia Coli ve Intestinal Enterokok sayıları yüksek bulunmuş ve su kalitesi zayıf olarak değerlendirilmiştir.

Bu bakterilerin suda fazla sayıda bulunması suyun fekal kirlilik düzeyinin yüksek olduğunu, deniz suyuna kanalizasyon atıklarının karışmış olabileceğini göstermektedir.” dedi.

Tokuç’un işaret ettiği bu riskin temelinde ise suda kirlilik göstergesi olarak öne çıkan spesifik bakteriler yatıyor: Escherichia coli; insan ve hayvanların kalın bağırsağında doğal olarak yaşayan, çubuk şeklinde ve Gram-negatif bir bakteri türü olarak öne çıkıyor. Normalde insan ve hayvanların sindirim sistemi ile bağırsak florasında bulunan intestinal enterokok ise içme veya kullanım sularında yüksek miktarda enterokok bulunması, suya dışkı (fekal) bulaştığının bir göstergesi kabul edilir. Bu mikroorganizmaların denizde yüksek seviyelerde tespiti, kanalizasyon karışımının en net kanıtları arasında yer alıyor.

Tokuç, bu atık sularda çok sayıda mikroorganizma bulunabilir diyerek şunları ekledi;

Bakteriler: Escherichia coli, Salmonella, Shigella, Campylobacter, Vibrio türleri

Virüsler: Norovirüs, Rotavirüs, Adenovirüs, Enterovirüs, Hepatit A ve Hepatit E virüsleri

Parazitler: Giardia, Cryptosporidium ve diğer bağırsak parazitleri

“Bu etkenlere maruz kalındığında akut ishal ve kusma ile seyreden gastroenteritler, Hepatit A gibi viral enfeksiyonlar ile göz, kulak ve deri enfeksiyonları görülebiliyor. Özellikle yaz sıcaklarında mikroorganizmaların çoğalma hızı artarken, sürekli kirli su deşarjı denizin doğal temizlenme kapasitesini aşarak kirliliği kalıcı hale getiriyor.”

Sahildeki Kötü Koku ve Kumlardaki Mikrobiyolojik Tehlike

Kanalizasyon kaynaklı organik maddelerin parçalanması sırasında oluşan hidrojen sülfür, amonyak ve metan gibi gazlar kötü kokulara yol açıyor. Tokuç, yoğun kötü kokunun tek başına bir hastalığın doğrudan kanıtı olmadığını, ancak çevrede ciddi organik kirlilik ile oksijen yetersizliğinin göstergesi olduğunu vurguluyor. “Oluşan bu gazlar baş ağrısı, mide bulantısı, göz ve solunum yolu irritasyonuna neden olabiliyor; ancak asıl büyük sorun kokunun arkasındaki mikrobiyolojik kirlenme.

Deniz suyu ve atık sulardan etkilenen kıyı kumu da önemli bir rezervuar oluşturuyor. Kirlenmiş sulardan taşınan bakteri ve parazitler kum içinde saatlerce hatta günlerce canlı kalabiliyor.”

Risk Altındaki Gruplar: Çocuklar ve Kırılgan Kesimler

Çocuklar, bağışıklık sistemlerinin henüz tam gelişmemiş olması, deniz suyunu istemsizce yutma eğilimleri, kumla uzun süre temas etmeleri ve ellerini sık sık ağızlarına götürmeleri nedeniyle enfeksiyon riskine karşı yetişkinlere kıyasla çok daha savunmasız durumda bulunuyor.

Prof. Dr. Burcu Tokuç, risk düzeyinin kirlilik derecesine, kullanan kişilerin özelliklerine ve maruziyet süresine göre değiştiğini belirterek şu uyarılarda bulunuyor:

• Kirli deniz suyundan yalnızca yüzerek değil; suyun yutulması, açık yaraların teması, göz ve kulak teması ile kirlenmiş kumla uzun süre temas yoluyla da enfeksiyon bulaşabiliyor.

• Fekal kirlilik arttıkça gastroenteritler, dış kulak yolu enfeksiyonları, konjonktivitler (göz enfeksiyonları), cilt enfeksiyonları ve üst solunum yolu enfeksiyonları belirgin şekilde artıyor.

• 5 yaş altı çocuklar, yaşlı bireyler, gebeler, bağışıklık sistemi baskılanmış ve kronik hastalığı bulunan kişiler en riskli grupları oluşturuyor. Yaz sıcakları bakterilerin çoğalmasını hızlandırırken, bu durum bireysel olmaktan çıkıp toplumsal bir halk sağlığı riskine dönüşüyor.

Çocuklar için dikkat edilmesi gerekilenleri açıklayan Tokuç şunları aktardı;

“Deniz suyu ve atık sulardan etkilenen kıyı kumu da önemli bir rezervuar olabilir. Kirlenmiş sulardan taşınan bakteriler ve bazı parazitler kum içerisinde saatler hatta günler boyunca canlı kalabilir. Çocuklar erişkinlere göre enfeksiyonlar açısından çok daha yüksek risk altındadır çünkü; bağışıklık sistemleri henüz tam gelişmemiştir, deniz suyunu istemsiz olarak daha fazla yutabilirler, kumla daha uzun süre temas ederler, ellerini ağızlarına daha sık götürürler.

Bu nedenle özellikle;

• kanalizasyon deşarjı olduğu düşünülen,

• kötü kokunun hissedildiği,

• su renginde belirgin değişiklik bulunan,

• köpüklenmenin görüldüğü,

• yüzeyde atıkların bulunduğu

alanlarda çocukların oynaması ve denize girmesi önerilmez.”

Halk Nelere Dikkat Etmeli, Yönetmelik Neler Diyor?

Tokuç, hangi laboratuvar sonuçları veya kirlilik seviyeleri görüldüğünde bu plajların acilen yüzmeye kapatılması zorunlu hale gelmesi gerektiğini 25.09.2019 tarihli ve 30899 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yüzme Suyu Kalitesinin Yönetimine Dair Yönetmelik”e göre açıklayarak şunlara değindi:

Tokuç, “Yönetmelik kapsamındaki Kritik Mikrobiyolojik Eşikler şunlardır:

• Escherichia coli (E. coli): 100 ml'de ≥ 1000 KOB (Koli basili sınır değeri aşımı)

• İntestinal Enterokok: 100 ml'de ≥ 370 KOB (Dışkı gösterge bakteri aşımı)

Rutin analizlerde bu parametrelerin sınır değerleri aşması durumunda kirliliğin kaynağı araştırılmalı, yeni numuneler alınmalı, risk değerlendirmesi yapılarak halk bilgilendirilmeli ve gerekirse yüzme alanı geçici olarak kullanıma kapatılmalıdır.”

Vatandaşların alması gereken önlemler:

• Kötü kokulu veya su rengi değişmiş alanlarda denize girmemek.

• Yağışlardan sonraki ilk 24–72 saat içinde, özellikle şehir merkezlerine yakın plajlarda yüzmekten kaçınmak (yağmur suyu hatları kirleticileri denize taşıyabilir).

• Ciltte açık yara varsa denize girmemek.

• Çocukların kirli görünen kum ve suyla uzun süre temas etmesine izin vermemek.

• Denizden çıktıktan sonra temiz suyla duş almak.

• Bağışıklığı baskılanmış ve kronik hastalığı olan bireylerin riskli bölgelerde yüzmemesi.

• Belediyeler ve ilgili kurumlar tarafından açıklanan yüzme suyu analiz sonuçlarını takip etmek.

  

Kıyı Şeridinde Alarm: “Açıklar Temiz, Kıyılar Kirli”

Tekirdağ sahillerini kullanan vatandaşlar, kirliliğin özellikle kıyı şeridinde yoğunlaştığını belirtiyor. Marmaraereğlisi’ne 1 haftalığına tatile gelen Celal Usta, deniz suyunun açık kısımlarının berrak olduğunu ancak kıyıya yaklaşıldığında durumun değiştiğini ifade ederek şunları söyledi:

“Deniz fena değil. Açağa gittiğin zaman güzel, temiz; bir sıkıntı yok. Ancak kıyı tarafında yazlıkların kanalizasyonundan kaynaklandığını düşündüğümüz bir koku var. Rüzgarlı havalarda dipteki pislik yosunla birlikte yukarı çıkıyor, deniz kirleniyor.”

Bölgede gün içinde farklı plajları gidip oralarda yüzen Mustafa Yıldız ise Uçmakdere’den Değirmenaltı’na kadar uzanan sahil hattında benzer bir tabloyla karşılaştığını şöyle dile getirdi: “Her iki sahilin de temiz olmadığını düşünüyorum. Belki kanalizasyon atıkları, belki de temizlenmediği için; nedenini tam bilemiyorum ama her yerde ağır bir koku ve kirlilik hakim.”

Normalleşen Çevre Felaketi: “Artık Kimse Yadırgamıyor, Kokuya Alıştık”

Bazı tatilciler kirliliğin artık süreklilik kazandığına dikkat çekiyor. Her yaz Marmaraereğlisi’ne gelen Elif Özyurt, bu durumu normalleşen bir sorun olarak tanımladı ve “Kirlilik her zaman var. Kanalizasyon atıkları buna sebep oluyor. İnsanlar da artık yadırgamıyor; hep koku var. Bu kokunun bize zarar verip vermeyeceğini de bilmiyoruz” dedi.

Bölgenin yazlıkçı sakinlerinden Sevim Demir ise çekinerek konuştuğunu belirterek, “Görünür bir kirlilik olduğu kesin ve temizlenmesi gerekiyor. Koku beni şimdilik aşırı rahatsız edecek düzeyde değil ama bu konudan bahsederken yine de çekiniyorum” ifadelerini kullandı.

Marmaraereğlisi ve Değirmenaltı sahillerindeki duruma dikkat çeken Tufan Özel, sahilin genel manzarasını şu sözlerle özetledi: “Çok ağır bir koku var, sadece sahil şeridinde de değil sahil girişinde de kirlilik var. Halk plajları temizlenmiyor, turistik yerler daha bakımlı. Kötü kokunun sebebi kanalizasyon atıkları olabilir; temizliği yapılmıyor, her yer yosun çöp içinde.”

Tekirdağ Tabip Odası Başkanı Prof. Dr. Burcu Tokuç, iddiaların kanıtlanmasının önemine dikkat çekerek şu şeffaflık çağrısında bulundu:

“Şunu özellikle vurgulamak gerekir ki, kanalizasyon deşarjı iddiaları yalnızca gözleme veya kötü kokuya dayanarak doğrulanamaz. Bu iddiaların çevresel incelemeler ve düzenli laboratuvar analizleriyle ortaya konulması gerekir. Ancak gerçekten arıtılmamış evsel atıkların denize ulaştığı saptanırsa, bu durum çevre kirliliğinin ötesinde, özellikle çocuklar, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf bireyler açısından ciddi bir halk sağlığı tehdidi oluşturur. Bu nedenle altyapının düzeltilmesi, düzenli su kalitesi izlemi ve sonuçların şeffaf biçimde kamuoyuyla paylaşılması büyük önem taşımaktadır.”

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: sespayi

Hayvancılığın Kalbine Taş Ocağı Tehdidi

Kuzulu Köy Kahvehanesinde gerçekleştirilen ÇED toplantısında bir araya gelen yöre halkı, projeye geçit vermeyeceklerini net bir şekilde dile getirdi. Kırklareli genelinde en çok küçükbaş hayvan yetiştirilen köylerin başında gelen Kuzulu’da, meraların, otlatma alanlarının ve aile çiftliklerinin doğrudan merkezinde açılmak istenen taş ocağı büyük bir ekolojik ve ekonomik yıkım kaygısı yaratıyor.

Bu görüntüler 1 Ekim günü Kırklareli Merkez’e bağlı Kuzulu Köyü’nde, halkın katılım toplantısında çekildi. Herkesin aksine yerelin sesini duyurmak, orada neler yaşandığını sizlere aktarmak için Ses Payı oradaydı. Bağımsız gazetecilik yolunda şu an tek başımıza, imkanlarımız dahilinde bu haberi ulaştırıyoruz. Videolarımızda profesyonel eksiklerimiz olabilir; ancak Ses Payı’nı desteklediğiniz sürece hem sesimizi hem de yayın kalitemizi hep birlikte büyüteceğiz.

İzlediğiniz ve destek olduğunuz için teşekkürler.

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Hayvancılığın Kalbine Taş Ocağı Tehdidi

Kuzulu Köy Kahvehanesinde gerçekleştirilen ÇED toplantısında bir araya gelen yöre halkı, projeye geçit vermeyeceklerini net bir şekilde dile getirdi. Kırklareli genelinde en çok küçükbaş hayvan yetiştirilen köylerin başında gelen Kuzulu’da, meraların, otlatma alanlarının ve aile çiftliklerinin doğrudan merkezinde açılmak istenen taş ocağı büyük bir ekolojik ve ekonomik yıkım kaygısı yaratıyor.

ÇED Yönetmeliği gereğince düzenlenen toplantıda şirket yetkilileri ve proje sorumluları, köy halkının ve uzmanların yönelttiği kritik teknik, ekolojik ve hukuki sorular karşısında yetersiz kaldı. Halkın ve yaşam savunucularının projeye dair yönelttiği sorulara net ve tatmin edici yanıtlar verilmedi.

Köylüler ve üreticiler, patlatmalı madencilik faaliyetlerinin, ağır tonajlı kamyon trafiğinin ve kırma eleme tesislerinin yayacağı yoğun tozun; Binlerce küçükbaş hayvanın otlak alanlarını zehirleyeceğini, Bölgedeki hayvancılık faaliyetlerini tamamen bitme noktasına getireceğini, Su kaynaklarını ve yerel ekolojiyi yok edeceğini vurguladı.

“Bu Proje Hukuka ve Bilime Aykırıdır, Süreç Sonlandırılmalıdır”

Istranca kütlesinin güney eteklerinde yer alan Kuzulu Köyü’nün içme suyu havzasının yukarı havza kısımlarında yer alan projenin; bitki-toprak-su dengesini bozacağı, dere yatağına sediment taşıyarak su kalitesini düşüreceği ve Kırklareli Barajı’nın beslenme alanını doğrudan etkileyeceği mahkeme kararlarıyla (Edirne İdare Mahkemesi Esas No: 2021/1416) hatırlatıldı. Karstik arazilerdeki yeraltı suyu hareketlerinin bu faaliyetle yok olacağı belirtildi.

Toplantıda söz alan Kırklareli Kent Konseyi Başkanı Abdullah Mutluer, projenin bölgenin ekolojisini ve geçim kaynaklarını tamamen bitireceğini belirterek, “Burası Babaeski alt havzası ve Kırklareli su kaynaklarının besleme sahasıdır. Aynı zamanda Trakya arısı gen kaynakları ve Kıvırcık koyunu koruma havzasıdır; binlerce hayvanın otladığı, arı kolonilerinin bulunduğu bu alana taş ocağı gelemez” dedi. Komşu Koruköy’deki toz tahribatına dikkat çekerek şirket yetkililerine seslenen Mutluer, “Ormanın içine girip bakın, yapraklar yarım santim toz içinde. Bu toz köyün ve bitkilerin üzerine çökecek, arıcılığı ve tüm üretimi direkt olarak yok edeceksiniz” uyarısında bulundu.

Kuzulu Köyü Muhtarı Şaban Turan ise toplantıda şunlara dikkat çekti, “Bölgede 6-7 bin küçükbaş, 500 büyükbaş hayvan var; burası binlerce hayvanın merası ve Kıvırcık koyununun yatağı. İstanbul’dan dönüp köyünde üretim yapan, üç haneye ekmek veren üreticilerimiz var. Taş ocaklarının yarattığı toz ve kirlilik yüzünden gebe koyunlar yavru atıyor” diyerek projenin hayvancılığı bitireceğini belirtti. Köyün su kaynaklarının ve çeşmelerin projeden doğrudan etkileneceğini vurgulayan Turan, “İki su kaynağımız yok olacak. Ben köy muhtarı olarak da köy halkım da bu ocağı kesinlikle istemiyoruz. Adam tarlasını, merasını elinden alıp bize üç kuruşluk iş teklif ediliyor; biz köyümüzden nereye gideceğiz?” sözleriyle tepkisini dile getirdi.

Toplantıda söz alan ve şehirden dönerek köyünde hayvancılığa başlayan bir köy sakini ise şu çarpıcı değerlendirmede bulundu:

“Bu proje köyü göçe zorlayacak bir bölge, o derece. Mevcut taş ocağı zaten tozu köye kadar getiriyor; ‘sulu kırım yapılıyor’ diye ruhsat alınmış ama sulu kırım diye bir şey yok. 35 yıl aradan sonra köyüme dönüp ülkemize katkı olsun diye küçükbaş hayvancılık yapmaya başladım, ancak Tarım ve Orman Bakanlığı ‘hayvancılığı destekliyoruz’ derken ben bugüne kadar bir destek görmedim. Bir maden veya taş ocağı ruhsatı 3 ayda alınabilirken, ben 3 yıldır çiftlik ruhsatı alamadım. Bu proje bu köyün yok oluşuna sebep olacak.

Yani köy tamamen yok olacak. Köyün içme suyu, köyün bütün su bölgesi burası zaten. Yüksekteki bölge, köyün inen suyu orası. Yani bu şu andaki maden ocağı açıldığı zaman köyde yaşam olmaz, tarihten silinir. Belki de 620 yıllık, yani tarihini biraz araştırdığımıza göre 620 yıllık bir köyün yok olması. Proje bu.”

Doku Derneği Başkanı Göksal Çidem: Projenin bölgenin ekolojisine ve su kaynaklarına vereceği zarara dikkat çekerek, “Açmak istedikleri alan mera ve orman arazisi, köyün tek geçim kaynağı olan hayvancılık bu meralara dayanıyor. Daha önce burada iki proje iptal edilmişti, şimdi yine patlatmalı kalker ocağı projesi getirildi. Suyu besleme alanları üzerine patlatmalı taş ocağı yaparsanız hem yerüstü hem de yeraltı su rejiminin düzenini bozarsınız. Burası hem Kuzulu Köyü’nün içme suyu kaynağı hem de Kırklareli içme suyu havzası üstünde; Kırklareli içme suyu da büyük bir tehdit altında” uyarısında bulundu.

Ses Payı sahadan toplantıyı takip etti!

Sesimize Pay olmak için takip edin!

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Hak Sahibi / Yazar: Fatma BOZ

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Dosyamızın bu bölümünde, TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Deniz Kapıkıran sorularımızı yanıtlayarak taş ocaklarının tarıma ve toprağa verdiği zararları gözler önüne seriyor.

Her ay yenisine ‘ÇED olumlu’ raporu verilen taş ocakları kağıt üstünde sessiz ilerlese de, tamamlanan projelerin yarattığı gürültü ve çevreye verdiği zararlar sessiz ilerlemiyor.

_{Kırklareli Taş Ocağı / Görüntü Fatma BOZ}

Günümüzde İnşaat projelerinin ve beton ekonomisinin ham madde ihtiyacını karşılamak üzere açılan taş ocakları, sadece açıldıkları alanı değil; tüm coğrafyayı, su kaynaklarını ve kırsal yaşamı tehdit eden ekolojik bir yıkım alanı olarak öne çıkıyor. Çevre mühendisliği verileri ve bilimsel literatür, bu tesislerin doğada yarattığı tahribatın sadece geçici bir rahatsızlık değil, zincirleme bir çöküş süreci olduğunu gözler önüne seriyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün (MAPEG) Nisan 2026 verilerine göre, arama izinleri haricinde yalnızca aktif durumda olan taş ocağı işletmesi sayısı 2 bin 788’e ulaşmış durumda. Farklı gruplara ayrılan bu ocaklar arasında, özellikle çimento fabrikalarına ve entegre kalsit tesislerine hammadde sağlayan kireçtaşı ocaklarında son iki yılda yaşanan artış dikkat çekiyor. Çevreciler bu var olan sayıların daha fazla olduğunu düşünüyor.

Taş ocakları, çıkarılan malzemenin türüne ve kullanım amacına göre mermer ocakları, çimento fabrikalarına hammadde sağlayan kireçtaşı ocakları ve yol yapımında ile inşaatlarda kullanılan kırma taş (agrega) ocakları gibi farklı gruplara ayrılıyor.

Bu ocaklarda üretim temel olarak iki farklı yöntemle gerçekleştirilir; bunlardan ilki, kireçtaşının basınç dayanımı ve sertliği nedeniyle doğrudan kazıya izin vermediği durumlarda başvurulan ve dinamit kullanılarak kaya kütlelerinin parçalandığı patlatmalı üretim yöntemidir. İkinci yöntem ise patlatma gerektirmeyen ya da patlatmayla sökülen malzemenin işlendiği, sökme, yükleme, nakliye aşamalarının ardından malzemenin tesis içinde küçültülüp sınıflandırıldığı kırma-eleme (konkasör) işlemlerine dayanan üretim sistemidir.

Patlatmalı taş ocaklarının çevreye ve yerel halka verdiği zararlar yıllardır konuşuluyor. Patlatmalar sırasında yayılan yoğun toz bulutları ve partiküller; tarım alanlarından insan sağlığına, bölgedeki birçok farklı canlı türüne kadar zincirleme bir yıkıma yol açıyor.

Patlatmalı Üretim ve Yeraltı Su Sistemlerinin Çöküşü

Kireç taşlarının milyonlarca yılda şekillendirdiği hassas karstik yapılar ve yeraltı su yolları, taş ocaklarındaki patlatmalı üretimle birlikte büyük bir tehdit altında bulunuyor. Bölgedeki kaya-çatlak sistemini bozan şiddetli patlatmalar göçmelere yol açarken, su yollarının yön değiştirmesine ve suların daha derindeki katmanlara inmesine neden oluyor.

Su tablasını toprak ve ana kayanın altına indiren bu süreç; doğal yeraltı suyu deşarjını durdurarak kaynakların kurumasına, sulak alanların yok olmasına ve nehir kenarındaki ormanlık ekosistemlerin tahrip olmasına yol açıyor. Düşük kendi kendine temizleme yeteneğine sahip olan bu karstik sistemlerde, taş ocaklarından sızan yakıt, yağ ve silt gibi atıklar filtrelenmeden doğrudan yeraltı su kütlelerine karışarak suyu hızla kirletiyor.

Taş Ocağı Tozlarının Bitkiler Üzerindeki Fiziksel ve Kimyasal Etkileri

Rüzgâr ve yer çekiminin etkisiyle bitki yaprakları üzerinde biriken toz partikülleri ciddi fizyolojik hasarlara yol açıyor. Yaprak yüzeyini kaplayan bu tabaka güneş ışığını keserek fotosentezi engellerken, aynı zamanda sıcak havalarda stomaların kapanmasına engel olarak bitkinin aşırı su kaybetmesine ve kurumasına neden oluyor.

Özellikle kalker ocaklarında yoğun olarak bulunan kireç tozu, yaprak üzerindeki nemle tepkimeye girerek sönmüş kireç oluşturuyor ve açığa çıkan ısı, bitki yapraklarının doğrudan kavrulmasına yol açıyor. Yeni ekilmiş tomurcuk ve fidanların koruyucu epidermis katmanını zedeleyen bu süreç, bitki gelişimini durdurarak tarımsal verimde düşüklüğe ve ölümlere sebep oluyor.

Atık ve Artık Materyallerin (pasaların) Yarattığı Tahribat

Taş ocaklarının doğada açtığı yaralar yalnızca dağların oymasıyla sınırlı kalmıyor; sahadan çıkarılan ve “pasa” adı verilen o tonlarca hafriyat kalıntısı ile artık materyaller de başlı başına ekolojik bir bomba gibi dağ eteklerine yığılıyor. Madencilik faaliyetleri sırasında ekonomik olarak işlenmeyen, yani üst toprağın altından çıkan o binlerce tonluk kaya artığı, moloz ve toprak karışımı, çoğunlukla en yakın vadiye, dere yatağına ya da meraya gelişigüzel dökülüyor. Hiçbir mühendislik hesabına dayanmayan, sınıflandırılmadan yığılan bu pasa dağları, ilk şiddetli yağmurla birlikte yamaç aşağı harekete geçerek altındaki her şeyi yutuyor.

Dere yataklarını tıkayan tonlarca moloz, suyun akış rejimini altüst ederken; en küçük bir taşkında bile aşağıdaki tarım arazilerini balçık altında bırakıyor, su altındaki canlı yaşamını süzülemeyen mil ve silt tabakasıyla boğuyor. Şirketlerin “ocak kapandıktan sonra temizleyeceğiz” diyerek terk ettiği o devasa pasa tepeleri, yıllar geçse de bitki örtüsünün tutunamadığı, rüzgârla zehirli toz saçmaya devam eden çorak ve tehlikeli kraterler olarak coğrafyanın ortasında kalmaya devam ediyor.

Tarım Topraklarının Üzerine “Taş Ocağı”

Taş ocaklarının kurulduğu dağlar, meralar ve su kaynaklarının yanı sıra en büyük tehlike kuşkusuz tarım arazilerinin üzerinde dönüyor. Tarım arazilerine yakın konumlarda açılan taş ocaklarının yarattığı riskleri ve bu durumun tarımsal üretimle kırsal yaşamda yaratacağı yıkıcı sonuçları TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası İstanbul Şube Başkanı Deniz Kapıkıran anlattı:

Ziraat Mühendisi Kapıkıran, toprağın binlerce yılda oluşan canlı bir ekosistem olduğunu belirterek, taş ocaklarının tarımsal üretimi iki yönden vurduğunu ifade ediyor.

“Taş ocağı açıldığında tarımsal üretim iki yönden etkilenir. Ocak sahasındaki toprak üretim dışına çıkar; çevresindeki tarla, bahçe ve meralarda ise üretim koşulları değişir. Taşın çıkarılması için bitki örtüsü kaldırılır, üst toprak sıyrılır. Kırma eleme tesisi, malzeme stok alanı ve nakliye yolları da ayrıca yer kaplar. Bu işlemler toprağın su tutma, kökleri besleme ve ürün yetiştirme işlevine zarar verir. Taş ocağı sahasından sıyrılan üst toprak uygun koşullarda depolanmazsa zamanla verimliliğini ve üretim kapasitesini kaybeder.” diyen Kapıkıran, faliyet sırasında taş ocağının tarıma verdiği zarar toz ile sınırlı kalmadığını şöyle anlattı;

“Kazı, kırma, yükleme ve taşıma sırasında oluşan toz bitkilere ve toprağa çöker. Yeni yollar, ağır araç trafiği ve arazi şeklinin değişmesi çiftçinin işini, meranın kullanımını ve yer üstü ve yer altı suyunun hareketini etkiler. Yakındaki orman örtüsünün kaybı da toprağı erozyona karşı daha açık hâle getirir. Ziraat mühendisi olarak tarım arazisini ormandan, meradan ve sudan ayrı düşünemeyiz. Taş ocağının tarımsal etkisi, çevresindeki bu üretim bütünlüğü üzerinden değerlendirilmelidir.”

Taş Ocakları Tozu Tarıma Zararları

Taş ocaklarının toprağa verdiği tahribatı anlatan Kapıkıran, kaybedilen toprağın eski haline getirilmesinin zorluğundan bahsetti;

“Çiçeklerin yoğun biçimde tozlanması, döllenme ve meyve tutumu açısından da sorun yaratır. Toz çıkışı sürdükçe bitki bu baskıyla karşı karşıya kalır. Bunun ürüne ne ölçüde yansıyacağı; bitkiye, tozun miktarına ve maruz kalma süresine göre değişir. Ancak tozun bitki üzerinde etkisi bulunduğunu görmezden gelemeyiz.

Daha ağır ve kalıcı sorun, üst toprağın kaybıdır. Köklerin geliştiği, suyun ve besin maddelerinin tutulduğu, toprak canlılarının yaşadığı katman sıyrıldığında tarımsal üretimin temeli zarar görür. Bitki örtüsü ortadan kalkınca yağış toprağı daha kolay taşır; erozyon başlar veya hızlanır. Sürüklenen malzeme komşu tarlalara ve su yollarına da ulaşır. Birkaç gün sonra yapraktaki toz yağmurla temizlenebilir; kaybedilen üretken toprağı aynı kolaylıkla geri getiremeyiz.”

Kapıkıran, Ziraat Mühendisleri Odası'nın konuya ilişkin duruşunu şu sözlerle netleştiriyor:

“Odamızın yaklaşımı açıktır: tarım arazileri ve üreticinin kullandığı su kaynakları, gözden çıkarılabilecek varlıklar değildir. Alternatif yerler araştırılmalı, alanda yaşayanlar ve üreticiler dinlenmeli ve tarımsal kayıp karar sürecinin merkezinde yer almalıdır. Sonradan rehabilitasyon yapılacağı sözü, üretken toprağın bugün kaybedilmesine tek başına gerekçe sayılamaz.”

Tarımsal Üretime Ocak Kapansa Bile Zarar Verir

Taş ocaklarının faaliyetleri sona erip sahalar kapansa bile tarımsal üretime verdiği zararlar uzun süre devam ediyor. Taş ocaklarının tarımsal üretime verdiği zarar faaliyet devam ederken başlar; ocak çalıştığı sürece çevredeki bitkiler ve toprak tekrar tekrar toza maruz kalır. Ziraat mühendisi Kapıkıran şunlara değindi;

“Erozyonla taşınan üst toprak, değişen arazi şekli ve kesintiye uğrayan bitki örtüsü ise faaliyet bittiğinde kendiliğinden eski durumuna dönmez. Yıllar içinde biriken bu kayıplar arazinin üretim gücünü düşürür.

Elbette arazi düzenlenebilir ve yeniden bitkilendirilebilir. Fakat bir çukuru doldurmak veya üzerine toprak sermek, eski tarımsal niteliğin ve toprak biyoçeşitliliğinin geri geldiği anlamına gelmez. Köklerin gelişebildiği toprak derinliğine, su tutma kapasitesine ve arazide yeniden ürün yetişip yetişmediğine de bakmak gerekir. Bazı alanlarda üretim yeniden başlayabilir; bazılarında eski kapasiteye dönüş çok uzun sürer veya gerçekleşmez. Bu nedenle rehabilitasyonun yalnızca planını değil, yıllar içindeki gerçek sonucunu da denetlemeliyiz.” dedi

Yeraltı veya Yüzey Sularının Etkilenmesi

Taş ocaklarının çevreye verdiği en büyük zararlardan biri de yeraltı ve yerüstü su kaynaklarında yarattığı geri dönüşü olmayan tahribattır. Kapıkıran olaya ilişkin şunları aktardı;

“Bitkinin özellikle çiçeklenme ve ürün geliştirme dönemlerinde su ihtiyacı zamanında karşılanmalıdır. Sulama aksadığında bitki su stresi yaşar; büyümesi ve ürün oluşturması zarar görür. Çiftçi daha derinden su çekmek veya başka bir kaynak bulmak zorunda kalırsa üretim maliyeti artar. Suyun bulanıklığı ya da niteliği değiştiğinde de sulamaya uygunluğu ayrıca incelenmelidir.”

Kazı derinliği, su çekimi ve arazide yapılan düzenlemeler, bölgenin jeolojik yapısına göre kuyuları, kaynakları ve yüzey akışını etkiler. Özellikle suyun kaya çatlakları içinde hareket ettiği alanlarda bu ilişkiler yerinde araştırılmalıdır. Her kuyudaki su azalmasını ölçmeden yalnızca taş ocağına bağlamak doğru değildir; fakat üreticinin kullandığı suyu izlemeden ocak faaliyetine karar vermek de kabul edilemez. Kuyuların ve kaynakların hem su seviyesi hem de kalitesi faaliyet öncesinden başlayarak izlenmeli, ortaya çıkan değişimin nedeni araştırılmalıdır.”

Kaynakça

• Çidem, G. (2025, December). Istranca Dağlarındaki Mağaralar Taş Ocaklarının Tehdidi Altında. Yeşil Gazete. https://yesilgazete.org/istranca-daglarindaki-magaralar-tas-ocaklarinin-tehdidi-altinda-goksal-cidem/

• Kahyalar, V. (2026, April 21). Türkiye’nin taşı toprağı “ocak”: Hangi ilde kaç taş ocağı var? Kısa Dalga. https://kisadalga.net/haber/ozel-haber/turkiyenin-tasi-topragi-ocak-137389

• Külekçi, G., & Yılmaz, A. O. (2018). Taş ocağı işletmelerinin çevre ve tarım arazilerine etkileri üzerine örnek bir çalışma. Bahçe, 47(Özel Sayı 2), 212-219.

• Ogunbode, T. O., & Ogunbode, T. (2024). Understanding Environmental Consequences of Quarry Operations: Residents’ Perception Study in the Neighbourhood of a Quarry in Osun State, Nigeria. PMC (PubMed Central). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11193343/

• Pekin, A. (2010). Ercan Taş Ocağı Delme-Patlatma Sisteminin İncelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 12(1), 31-45.

• Potential Environmental Impacts of Quarrying Stone in Karst. (n.d.). SciSpace. Retrieved September 27, 2026, from https://scispace.com/pdf/potential-environmental-impacts-of-quarrying-stone-in-karst-2ff25ydcch.pdf

Daha fazla bilgi, geri bildirim veya önerileriniz için bizimle iletişime geçin: info@sespayi.com

Haber Bağlantısı: Doğadan Hafriyata: Taş Ocakları Gerçeği

Hak Sahibi / Yazar:

Web Sitemiz: sespayi.com

Sosyal Medya Hesaplarımız:

• Instagram: @sespayi

• Facebook: sespayi

Bu içerik Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin bir operasyonu olan NewsLabTurkey tarafından desteklenen bir medya geliştirme projesinin parçası olarak yayınlanmıştır. İçeriğin sorumluluğu tamamen Ses Payı’na aittir ve Dijital Medya Araştırmaları Derneği’nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.

Trakya’nın ekolojik açıdan en hassas ve koruma altındaki bölgelerinden biri olan Istranca Ormanları, yeni bir enerji yatırımı baskısıyla karşı karşıya kaldı. Demirköy, İğneada, Avcılar ve Hamdibey hattını kapsayan 25 adet Rüzgâr Elektrik Santrali (RES) projesi için şirket, ÇED sürecini üçüncü kez başlattı. Bölgenin doğal yapısını, yeraltı ve yerüstü su havzalarını doğrudan etkileyecek olan proje, tekrar gündeme geldi.

^{Yıllara Yayılan Süreç ve Nükleer Santral Çakışmaları}

Projenin hukuki ve idari geçmişi, şirketin daha önceki yıllarda yaptığı başarısız girişimlere dayanıyor. Bu kapsamda 07 Aralık 2023 tarihli önlisans santral sahası için 25 Ocak 2024 tarihinde ÇED süreci başlatıldı. Ancak bu süreçte Kırklareli Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nün 21 Mart 2024 tarihli görüşünde, santral sahasının bir kısmının üçüncü Nükleer Güç Santrali (NGS) sahası ile çakıştığı tespit edildi.

Bu gelişme üzerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (EPDK) başvurularak sahanın çakışan kısmı çıkartıldı ve 18 Eylül 2025 tarihli karar ile önlisans tadili uygun bulundu. Ardından güncellenen alan için 21 Ekim 2025 tarihinde ÇED süreci yeniden başlatıldı. Ancak bu kez Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Nükleer Enerji ve Uluslararası Projeler Genel Müdürlüğünün 04 Aralık 2025 tarihli görüşünde, RES sınırının potansiyel nükleer santral yerleşim yerlerine 10 kilometreden yakın olduğu belirlendi. Sahanın NGS 10 km etki alanı ile çakışan kısmından çıkılması için yeniden alan değişikliğine gidilerek, EPDK’nın 23 Temmuz 2026 tarihli kararıyla önlisans tadili bir kez daha onaylandı ve süreç bugünkü aşamaya taşındı.

^{25 Türbinin Coğrafi Dağılımı ve Ekolojik Yükü}

Proje kapsamında İğneada, Demirköy, Avcılar ve Hamdibey sınırlarında toplam 25 adet rüzgâr türbininin kurulması öngörülüyor. Planlanan türbinlerin coğrafi dağılımı şu şekilde şekilleniyor:

• Hamdibey Köyü Sınırları: T1, T2 ve T3 numaralı türbinler,

• Avcılar Köyü Sınırları: T4, T5, T6, T7, T8, T18, T19, T20, T21, T22, T23, T24 ve T25 numaralı türbinler,

• İğneada Beldesi Sınırları: T9, T10, T11, T12, T13, T14, T15, T16 ve T17 numaralı türbinler.

Yaklaşık 25,27 milyon metrekarelik bir önlisans sahasını kapsayan projede, her bir türbin için modeline bağlı olarak süpürme alanı içerisinde yaklaşık 9.450 metrekarelik platform alanına ihtiyaç duyulacağı belirtiliyor. Bu durum, toplamda 236.250 metrekarelik alanın doğrudan temizlenmesi anlamına geliyor. Hesaplamalara göre 25 türbin için 47.250 metreküp bitkisel toprak ve 33.175 metreküp hafriyat olmak üzere toplam 80.425 metreküp hafriyat yükü oluşacak. Ayrıca sert kayalık bölgelerde patlatma yapılacağı ifade edilirken, açılacak yeni servis yollarının ve altyapı çalışmalarının orman dokusunda yaratacağı tahribat raporda yer alıyor.

Toplantı sırasında şirketin proje yetkililerinin, 25 türbin sayısının fazla olduğu yönündeki eleştiriler karşısında “Saha onayı alamazsak türbin sayısında azaltmaya gidebiliriz” şeklinde bir yaklaşım sergilemesi dikkat çekti. Çevreciler ve bölge halkı, bu ifadeyi projenin ekolojik bir zorunluluktan veya bilimsel bir fizibiliteden ziyade, her koşulda sahaya tutunma ısrarının bir göstergesi olarak değerlendirdi.

^{Orman ve Su Kaynakları Bakımından Çelişkiler ve Eksiklikler}

ÇED dosyasında alanın orman sınırları içerisinde yer aldığı ve gerekli izinlerin alınacağı belirtilmesine karşın, raporda orman mühendisi ve meteoroloji mühendisi imzasının bulunmaması dikkat çekiyor. Uzun yıllik iklim verilerinde daha yakın konumdaki Vize ve Demirköy istasyonları yerine Kırklareli merkez verilerinin kullanılması da teknik eleştiriler arasında yer alıyor.

Dosyanın en kritik çelişkilerinden birini su kaynakları ve sulak alan tanımları oluşturuyor. Raporun bir bölümünde Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında alanlar bulunduğu ifade edilirken, hemen devamındaki başka bir bölümde sulak alan bulunmadığı savunuluyor. Buna karşın, önlisans sahasının içerisinden mevsimsel ve daimi akışlı Kavak Deresi‘nin geçtiği raporda açıkça kabul ediliyor. Proje sahasındaki 80 kişilik inşaat personeli için hesaplanan günlük su ihtiyacının ve sızdırmaz fosseptiklerde toplanacak atık suların hangi altyapı tesisine ve hangi belediyeye bertaraf edileceği konusundaki belirsizlikler de dosyada yer alan eksiklikler arasında gösteriliyor.

^{Sisli Vadi Sel Felaketi ve Taşkın Riski}

Proje sahasının hidrolojik hassasiyeti, bölgede yaşanan geçmiş afetler üzerinden de ele alınıyor. İğneada Sisli Vadi’de 5 Eylül 2023 tarihinde meydana gelen ve 6 kişinin hayatını kaybettiği sel felaketi, bölgedeki taşkın riskinin teorik değil somut bir gerçeklik olduğunu ortaya koydu. Yargı süreçleri 2026 yılında da devam eden bu felaket, orman-dere-sulak alan sisteminin kısa süreli aşırı yağışlar karşısında ne denli büyük bir risk taşıdığını gösteren bölgesel bir emsal teşkil ediyor.

ÇED dosyasında Kavak Deresi’nin sahadan geçtiğinin kabul edilmesine rağmen, Sisli Vadi gibi ekstrem taşkın olaylarını ve havza ölçekli hidrolojik riskleri içeren detaylı taşkın yayılım haritalarının ve risk analizlerinin raporda yer almaması, yaşam savunucuları ve meslek örgütleri tarafından yetersiz bulunuyor.

^{Bölge Halkı ve Yaşam Savunucularından Tepki}

Proje için gerçekleştirilen ÇED bilgilendirme toplantısında, şirket sunumundaki eksiklikler ve çelişkiler halkın tepkisine neden oldu. Avcılar köyü sakinleri, bölgenin en önemli geçim kaynaklarından biri olan arıcılığın, tarımın ve yerel ekosistemin projeden büyük zarar göreceğini belirtti. Göksal Çidem, Hamdi Gülsoy, Abdullah Mutluer ve diğer katılımcılar, Istranca Ormanları’nın ve su havzalarının enerji projelerine feda edilemeyeceğini vurgulayarak, “Istranca ormanlarına girecek kadar aciliyetimiz yok” diyerek projeye karşı çıkışlarını dile getirdi.

DOKU Derneği başta olmak üzere yaşam savunucuları; orman bütünlüğünün bozulması, habitat parçalanması, erozyon, su kaynakları ve Kavak Deresi rejimi üzerindeki olumsuz etkiler giderilmeden ve bağımsız uzmanlarca kapsamlı bir kümülatif etki değerlendirmesi yapılmadan projeye “ÇED Olumlu” kararı verilmemesini talep ediyor.

Projenin bölgedeki tarım ve arıcılık faaliyetleri üzerindeki yıkıcı etkisine dikkat çeken Demirköy Bal Üreticileri Birliği Başkanı Hamdi Gülsoy, bölgede kayıtlı ve kayıtsız arıcıların toplam 30 bin civarında koloniye sahip olduğunu belirtti. Meşe, kayın, kızılgıcık ve zengin meşe florasına sahip Istrancalar’da üretilen antioksidan değeri yüksek meşe balının bu projeyle tehlikeye gireceğini ifade eden Gülsoy, şunları kaydetti:

“Bu proje uygulanırsa biz bu balı bu bölgeden elde edemeyeceğiz, arıcılık da bitecek. Pervanelerin rüzgârı bölgedeki arıcılığı olumsuz etkileyecek. Arı bittiği zaman sadece bal bitmiyor; doğadaki tüm meyve ve sebzeler çiçek açıyor, verim verebilmesi için arılar tozlaştırma yapıyor. Arının döllemediği bir çiçek meyve vermez. Meyvecilik de bahçeler de biter. Yanlış yer seçilmiştir; buradaki dünya çapındaki Longoz Ormanlarımızı, turizmi ve köylüyü açlığa mahkûm edecekler.” diyen Gülsoy projenin bölge halkına ve çevreye vereceği zararları şöyle aktardı;

“Istranca Dağlık Bölgesi’nde ormanlarımız çok sık ve her türlü orman var; sadece meşe değil, kayın var, kızılağaç var, kızılcık var. Bizim burada ‘meşe balı’ dediğimiz, antioksidan değerleri çok yüksek olan balımız var. Bu proje uygulanırsa biz bu balı bu bölgeden elde edemeyeceğiz, arıcılık da bitecek. Çünkü pervanelerin rüzgârı bölgedeki arıcılığı olumsuz etkileyecek.”

^{Kent Konseyi’nden “Master Planı ve Hançer” Vurgusu}

Proje için Avcılar Köyü’nde düzenlenen halkı bilgilendirme toplantısında konuşan Kırklareli Kent Konseyi Başkanı Abdullah Mutluer, projenin yer seçiminin hatalı olduğunu ve Istrancalar’ın ekolojik yapısına büyük zarar vereceğini belirtti. Mutluer, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Avcılar ve Hamdibey köylerinden İğneada’ya doğru sarkan derin ormanlar içerisinde, asfaltı da atlayarak bu derin ormanları yaracak, adeta bağrına hançer gibi saplanacak. Istrancalar aynı zamanda Trakya Arı Gen Kaynakları Koruma Havzası’dır. Dışarıdan herhangi bir arı ırkının getirilmesine izin verilmediği halde, buraya rüzgâr enerji santralleri kurulmak isteniyor. Kırklareli Istrancaları Turizm Master Planı çalışması sürerken böyle bir teklifin gelmesi tam bir çelişkidir.

Her türbinin tabanında yaklaşık 20 dönümlük alanı tıraşlayacaklar, yüzlerce metrelik kanatları taşıyan dev araçlar için yollar açarak orman envalini yok edecekler. Prof. Dr. Doğan Kantarcık hocamızın bilimsel çalışmalarından biliyoruz ki; ormanın bağrına açılan bu uzun yaralar, yağmur sularıyla birlikte sele dönüşerek ormanın içini de yarıyor ve bütünlüğünü bozuyor. Longozları ve rejimi tehdit eden bu projeye Kent Konseyi olarak itiraz ediyoruz.” dedi.

Toplantıda ÇED dosyasının bilimden uzak hazırlanmasına tepki gösteren halk ve çevreciler, şirket ekibinin sahanın coğrafi ve fiziki yapısına ne kadar yabancı olduğunu gözler önüne serdi. Çevrecilerin “Suyu nereden alacaksınız?” sorusuna proje ekibinin halka dönerek “Burada sondaj yapılmıyor mu?” şeklinde karşılık vermesi toplantıda dikkat çeken anlardan biri oldu.

Toplantıda söz alan DOKU Derneği Başkanı Göksal Çidem, hazırlanan ÇED başvuru dosyasındaki bilimsel ve teknik eksiklikler ile çelişkileri şu başlıklarla aktardı:

Tamamı orman olan ve zengin bir bitki örtüsüne sahip projeyi hazırlayanlar arasında orman mühendisi ve meteoroloji mühendisi yer almadığını belirten Çidem, iklim verilerinde bölgeye çok daha yakın olan Vize ve Demirköy meteoroloji istasyonları varken, uzak konumdaki Kırklareli merkez verilerinin kullanıldığını ifade etti. ÇED dosyasındaki çelişkilere de dikkat çeken Çidem, dosyanın bir bölümünde “Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği kapsamında alanlar bulunmaktadır” denilirken, hemen devamındaki başka bir bölümde “sulak alan bulunmamaktadır” ifadesine yer verildiğini, bu durumun sahanın ekolojik niteliğinin bilimsel olarak ortaya konulmadığını kaydetti.

Ayrıca inşaat aşamasında çalışacak 80 personel için hesaplanan günlük su ihtiyacının ve sızdırmaz fosseptik atık sularının hangi belediyeye ve hangi arıtma tesisine götürüleceğinin raporda belirtilmediğini vurgulayan Çidem, sert kayalık bölgelerde patlatma yapılacağı ifade edilmesine rağmen zemin etüdü yapılmadan dosya hazırlandığını ve açılacak yeni servis yollarıyla ilgili kapsamlı bir altyapı ile drenaj planının bulunmadığını sözlerine ekledi.

Toplantıda ÇED dosyasındaki bilimsel eksiklikleri tek tek sıralayan DOKU Derneği Başkanı Göksal Çidem, dosyanın sahanın gerçeklerinden kopuk hazırlandığını vurguladı. Raporda bölgeye çok daha yakın olan Demirköy ve Vize meteoroloji istasyonları varken Kırklareli merkez verilerinin (1997-2024 dönemi) kullanılmasını eleştiren Çidem, “ÇED dosyasını hazırlayanların arasında bir meteoroloji uzmanı olsaydı, en yakın istasyon dururken Kırklareli verilerini almazlardı” diyerek hazırlanan raporun sahadan ve bilimden ne kadar uzak olduğuna dikkat çekti.